TỲ BÀ
.......
Tôi qua tim nàng vay du dương
Tôi mang lên lầu lên cung Thương
Tôi không bao giờ thôi yêu nàng
Tình tang tôi nghe như tình lang
Yêu nàng bao nhiêu trong lòng tôi
Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi
Đâu tìm Đào Nguyên cho xa xôi
Đào Nguyên trong lòng nàng đây thôi
Thu ôm muôn hồn chơi phiêu diêu
Sao tôi không màng kêu: em yêu
Trăng nay không nàng như trăng thiu
Đêm nay không nàng như đêm hiu
Buồn lưu cây đào tìm hơi xuân
Buồn sang cây tùng thăm đông quân
Ô! Hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi! vàng rơi: Thu mênh mông.
Diễn đàn lý luận
NHÀ THƠ THANH THẢO VÀ 'BẾN SÔNG HÀN BUỔI TRƯA" - Tiểu luận HÀ HUY HOÀNG
NHÀ THƠ THANH THẢO VÀ 'BẾN SÔNG HÀN BUỔI TRƯA" - Tiểu luận HÀ HUY HOÀNG
Trên thi đàn Việt Nam, tính từ thời Thơ Mới đến nay, nếu Bình Định có Tứ kiệt là Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Quách Tấn và Yến Lan thì Quảng Ngãi cũng không hề kém cạnh với các thi sĩ lừng danh: Bích Khê, Tế Hanh, Nguyễn Vỹ và Thanh Thảo.
Tác giả Thanh Thảo (tên thật: Hồ Thành Công), hiện sinh sống tại Quảng Ngãi. Ảnh: NLĐO
Tuy nhiên, so với bảy nhà thơ có chân trong “Thi nhân Việt Nam” của Hoài Thanh – Hoài Chân thì Thanh Thảo thuộc thế hệ khác, thế hệ sau này nên thơ của ông mới hơn, hiện đại hơn cũng là lẽ đương nhiên. Xin lỗi, tôi chỉ nói mới hơn và hiện đại hơn chứ không hề bảo hay hơn đâu nhé.
Thơ Thanh Thảo là tiếng nói của người trí thức với rất nhiều suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại. Điều đặc biệt là ông không rơi vào lối nghĩ đơn giản, dễ dãi và thông thường. Vì thế, cách nghĩ và cách viết của ông được thể hiện ở bề sâu, như nhà địa chất học luôn khai quật những thứ được cho là quý hiếm ở độ sâu nghìn mét vậy!
Bởi tư tưởng của ông quá lớn, nội lực ở ông như mạch ngầm, thác lũ; các thể thơ truyền thống với vần vèo dường như không còn phù hợp, không thể chuyển tải một cách đầy đủ những điều ông muốn tỏ bày. Ông luôn nỗ lực cách tân thơ Việt với xu hướng đào sâu vào cái tôi nội cảm, tìm kiếm những cách biểu đạt mới qua hình thức câu thơ tự do, xóa bỏ mọi ràng buộc, khuôn sáo bằng nhịp điệu bất thường và bùng nổ.
Phải chăng với ông, cảm xúc thơ bây giờ nó phải khác trước, nghĩa là sâu sắc hơn, phức tạp hơn, thể như tảng băng ta phải cố “tìm hiểu” sự mới mẻ của nó ở phần chìm, chứ không phải là phần nổi, bề mặt giản đơn và cũ kỹ?
Xin đừng lầm tưởng là thơ tự do dễ viết nhé. Có thể nói thơ tự do là một trong những thể thơ thuộc loại “khó ăn”. Sự thật, thơ tự do nhưng nó vẫn có nhịp điệu riêng của nó, sự uyển chuyển, phóng khoáng nhằm đem đến cho thơ một mỹ cảm hiện đại với hệ thống thi ảnh và ngôn từ mới mẻ.
Thanh Thảo không phải là nhà thơ tình, với những vần thơ “ướt át” và diễm lệ.Tuy nhiên, ta không hiếm gặp những bài thơ tình hay của ông được các nhà làm sách tuyển chọn trên khắp đó đây. Cảm hứng chủ đạo trong thơ Thanh Thảo là những người mẹ, người lính và trẻ em, nhất là trẻ em ở làng Sơn Mỹ (*).
Và, đời thơ của ông với rất nhiều giải thưởng lớn về thơ, đưa tên tuổi của ông lẫy lừng trên thi đàn Việt cũng là những tập Trường ca với đề tài chiến tranh và người lính. Trong rất nhiều Trường ca của ông, riêng tôi, tôi thích nhất là Trường ca “Đêm trên cát”. “Đêm trên cát” viết về nhà thơ Cao Bá Quát. Đọc thấy choáng ngợp bởi tư tưởng, bởi những vần thơ như nhập đồng, như xuất thần… “không thể cản” của ông:
“Khi quả cây chín được trên cành/ Nó không lo bao giờ rụng xuống”// “đừng nói đừng nhắc/ ta đã gượng dậy thế nào/ để ném những câu thơ/ như khạc từng búng máu”// “nào phải lối đãi bôi thù tạc/ trăng trong chén anh/ là giọt rượu cặn cuối cùng/ của sông Trà một đêm khói sóng/ nhìn mắt bạn thấy bóng mình lẳng lặng/ mối hận bỗng trào lên cuộn xoáy con thuyền”.
Đó là những nỗi đau, tâm sự của Cao thi nhân chứ không phải của ông. Nhưng tôi tin Thanh Thảo đã đồng cảm, đã hòa nỗi đau của mình với người xưa nên mới có được những câu thơ thật “gớm ghê” và ám ảnh như thế!
Ở đất nước hình chữ S này, hễ nói đến Trường ca là phải nói đến Thanh Thảo và ngược lại. Có thể nói ông chính là chim đầu đàn về Trường ca trong các nhà thơ Việt. Đầu đàn ở đây ta phải hiểu cả hai phạm trù: lượng và chất!
Chợt nhớ, hồi còn sinh hoạt trong Hội Văn nghệ thời gian tầm hai mươi năm, tôi được gặp nhà thơ Thanh Thảo cỡ hai mươi lần ; tuy nhiên, tôi nhận được ở ông vỏn vẹn chỉ hai câu nói từ những đêm thơ Nguyên tiêu, đại ý: “Mấy đứa làm thơ ở Hội của mình, tao chưa bình thơ của thằng nào cả, nhưng tao có bình bài thơ THƯƠNG MẸ của mày đó nghen” – “Mày có bài thơ mới được đăng trên báo Thơ số Tân Xuân năm 2005 đó, mày biết chưa?”.
NHÀ THƠ HÀ HUY HOÀNG (Từ fb tác giả)
Trong cuộc sống, chúng ta thường bắt gặp khá nhiều người trông bề ngoài thì rất ấm nóng và sôi nổi nhưng thẳm sâu thì rất lạnh lùng. Tính cách của nhà thơ Thanh Thảo có lẽ hoàn toàn ngược lại. Tôi tin là thế!
Trở lại thơ Thanh Thảo, ngoài đề tài về mẹ, về người lính và trẻ em, ông cũng có rất nhiều bài thơ viết về cuộc sống và công việc của những con người lao động, và nhiều đề tài khác nữa. Những bài thơ như thế này của ông đã thực sự gây trong tôi nỗi xúc động xen lẫn buồn thương. Nếu là người không có trái tim ấm nóng, đau đời và thương người thì làm sao ông có thể viết được những câu thơ cực hay, tinh tế, nhân văn và thấm đẫm chất thơ như này:
“Buổi trưa các chị xuống giặt giũ ở sông Hàn/ những tấm áo lấm bụi đầm mồ hôi/ làm mặt nước tỏa những viền sóng nhỏ/ hoa phượng ném giữa trời xanh từng vốc lửa/ dăm bảy con tàu gối bến ngủ lơ mơ”.
Thương làm sao “pha” cận cảnh bữa ăn trưa của các chị:
“quanh bóng phượng những lon cơm từ từ giở ra/ một ít cá kho với rất nhiều rau muống luộc/ mấy củ khoai của vùng đất cát/ nắng hầm hập mặt đường. Các chị ăn trưa”
Và đây nữa:
“bao viền sóng mặn mồ hôi/ đã lặng tan bầu trời lấp lóa/ các chị trải chiếu tìm phút chợp mắt ban trưa/ từ biển bỗng phả sang mùi mắm cá”
Mấy đoạn thơ ở trên được trích từ bài thơ “Bến Sông Hàn buổi trưa” được ông viết năm 1976, trong tập thơ Khối vuông ru – bích của ông.
Viết về những người phụ nữ bốc vác, những con người của cần lao và vất vả mà hay mà xúc động đến thế quả thật đáng để cho chúng ta ngưỡng mộ và yêu quý biết nhường nào: Yêu quý các chị và ngưỡng mộ nhà thơ!
“Bến Sông Hàn buổi trưa” – theo tôi, là một bài thơ cực hay trong rất nhiều bài thơ hay của nhà thơ Thanh Thảo. Và cũng là một trong những bài thơ xuất sắc về đề tài “chân dung những người phụ nữ lao động phổ thông”.
Xin các bạn yêu thơ hãy cùng tôi thưởng thức trọn vẹn “Bến Sông Hàn buổi trưa” để cảm nhận được hồn thơ qua trái tim ấm nóng của người thi sĩ tài hoa thuộc hàng đầu của thi ca Việt và của miền Ấn – Trà đầy yêu thương này: nhà thơ Thanh Thảo.
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
NHÀ THƠ HÀ HUY HOÀNG (Từ fb tác giả)
