• Trang chủ
  • Bích Khê
  • Tác phẩm
  • Thi hữu
  • Diễn đàn lý luận
  • Thơ phổ nhạc
  • Tư liệu
  • Tin văn
  • Bạn đọc
  • Liên kết website
  • Thi tập
  • Tự truyện
MENU
  • Thi tập
  • Tự truyện
Hỗ trợ - Tư vấn
Thông tin cần biết
TỲ BÀ
.......
Tôi qua tim nàng vay du dương 
Tôi mang lên lầu lên cung Thương 
Tôi không bao giờ thôi yêu nàng 
Tình tang tôi nghe như tình lang 

Yêu nàng bao nhiêu trong lòng tôi 
Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi 
Đâu tìm Đào Nguyên cho xa xôi 
Đào Nguyên trong lòng nàng đây thôi 

Thu ôm muôn hồn chơi phiêu diêu 
Sao tôi không màng kêu: em yêu 
Trăng nay không nàng như trăng thiu 
Đêm nay không nàng như đêm hiu 

Buồn lưu cây đào tìm hơi xuân 
Buồn sang cây tùng thăm đông quân 
Ô! Hay buồn vương cây ngô đồng 
Vàng rơi! vàng rơi: Thu mênh mông. 
 
Thi hữu
 
 ẨN NGỮ TÓC MAI - Tạp bút NGUYỄN CÔNG THẮNG

 ẨN NGỮ TÓC MAI - Tạp bút NGUYỄN CÔNG THẮNG



NGUYỄN CÔNG THẮNG

(1952 - 2021)

Sinh tại Mộ Đức, Quảng Ngãi

Nhà giáo, Nhà báo

-------

 

       NguyenCongThang

Chân dung Nguyễn Công Thắng do Võ Thành Lân vẽ       

Kho tàng ca dao dân ca nước ta có không ít những bài thơ tình tuyệt diệu dù có khi rất ngắn, chỉ vỏn vẹn hai dòng. Tóc mai sợi vắn sợi dài; Lấy nhau chẳng đặng thương hoài ngàn năm là một trong số đó. Hầu như mọi người Việt đều thuộc lòng ngâm nga câu ca dao ấy. Với con tim tinh nhạy ta cảm được ngay nỗi buồn thương da diết cái đau xót khôn nguôi trong tình yêu trắc trở qua lối diễn đạt vừa hàm súc lại vừa giản dị. Tuy vậy, giả như có ai cắc cớ đặt câu hỏi: cái hình ảnh “tóc mai sợi vắn sợi dài” có liên quan gì đến chuyện “lấy nhau chẳng đặng thương hoài…” thì không ít người bối rối. Người viết bài này cũng vậy.

Cũng có thể câu ca dao này được làm theo lối hứng (phú, tỷ, hứng), nghĩa là từ chuyện này đột ngột bắt qua chuyện khác, kiểu như “Trên trời có đám mây xanh; Chính giữa mây trắng chung quanh mây vàng; Ước gì anh lấy được nàng, Thì anh mua gạch Bát Tràng về xây...” vì hình ảnh tóc mai sợi vắn sợi dài chẳng ăn nhập gì đến việc lấy nhau chẳng đặng thương hoài ngàn năm. Chẳng qua chỉ là một yếu tố ngẫu hứng để bắt sang chuyện khác. Nhưng nói vậy thật không ổn, bởi mái tóc phụ nữ mềm mại là vậy mà lại có khả năng cuốn hút ghê gớm, làm xao xuyến vô số kẻ mày râu: “Một thương tóc bỏ đuôi gà”..., “ Tóc em dài em cài hoa lý; Miệng em cười anh để ý anh thương”... Hơn nữa, trong ngôn ngữ văn học, hình ảnh mái tóc người con gái thường gắn với chuyện tình duyên, hôn nhân: người ta chẳng đã nói tóc thề, xe tơ, kết tóc đó sao? Cho nên dứt khoát nó có liên quan đến mối tình dang dở trong câu ca dao này. Không có chuyện rẽ ngoặt tùy hứng ở đây. Nhưng liên quan thế nào chàng thi sĩ vô danh cứ lửng lửng lơ lơ không nói rõ (có lẽ vì vậy mà câu ca dao trở nên đa nghĩa, càng hay) và dành mọi sự liên tưởng, khám phá cho người nghe, người đọc.

Hơn mười năm trước, ở Huế, có lần tôi được nghe người cô của mình hát một câu ca dao khá lạ:

Em có chồng rồi bớt lọn tóc mai,

Bớt khăn chéo hạnh kẻo trai họ lầm”

Cô tôi giải thích đó là câu hát của một chàng trai trong một cuộc hát đối đáp nhằm nhắc nhở một cô đã có chồng chớ có “lộn xộn”. Có thể diễn nôm cái ý của chàng trai là: “Cô ơi có chồng rồi thì bớt đi các món trang điểm, làm điệu làm dáng như còn con gái ”. Nói “bớt” như thế cũng có nghĩa là “bỏ đi”, thôi đừng làm như vậy (kể ra chàng trai này cũng hơi “rách việc”!). Phía người nữ cũng không vừa, bèn có câu đáp lại:

“Trai lầm trai phải mang gông,

Cái khăn chéo hạnh của chồng em cho(1)

Tưởng tượng chàng trai khi nghe câu đáp này hẳn phải chưng hửng, lặng tiếng!

Ra vậy, câu hát này có thể là đầu mối để giải cái thắc mắc từ lâu của nhiều người. Nó tiết lộ một nét trong tục lệ (hay quy ước) để tóc của người xưa - đoán chừng trên dưới hai thế kỷ. Theo đó, phụ nữ khi có chồng thường búi tóc hoặc vấn tóc, còn thiếu nữ chưa chồng thường để xoã tóc hoặc buộc khăn trên đầu, cho nên những sợi tóc mai tự do buông xuống hai bên thái dương (màng tang). Cũng là một cách phân biệt “tình trạng hôn nhân” hiện tại đối với nữ giới - một ràng buộc không công bằng - trong xã hội phong kiến vốn xem nhẹ phụ nữ.

tac-pham-cua-Nguyen-Cong-Thang

 

Nhưng cô gái được nói đến trong câu ca dao này liệu đã sang ngang hay chưa và nếu đã có chồng sao không vén tóc mai? Ở trên có nói, nhà thơ dân gian cứ lửng lơ, lãng đãng để lại nhiều khoảng trống khi thở than cho mối tình dang dở khiến ta phải tìm cách suy đoán để điền vào. Vẫn biết rằng dùng lý trí để phân tích thơ thì có khi giết thơ. Nhưng nếu chỉ dùng con tim để cảm thôi thì nhiều khi không hiểu hết ẩn ngữ của thơ ca. Nên đành dùng lối phân tích chỉ tiết vậy.

Thử xem, nhà thơ đã mô tả tâm trạng của ai trong câu ca dao này: cô gái hay chàng trai? Cách hiểu thông thường nghiêng về phía chàng trai. Nhưng thật ra, cái nội dung thở than ấy có thể là tiếng lòng của cả nam lẫn nữ. Vấn đề “rắc rối” hơn là tình trạng “còn không” hay đã có (chồng, vợ) của hai nhận vật chính. Có thể có bốn tình cảnh sau: (1) cả chàng và nàng đều đã lập gia đình với người khác; (2) cả chàng và nàng đều đang cô đơn “ở hai đầu nỗi nhớ”; (3) nàng đã lấy chồng và chàng cứ ở vậy; (4) chàng đã lấy vợ còn nàng tiếp tục cảnh đơn chiếc. Trong bốn tình cảnh này, thì tình cảnh (1) và (3) - nàng đã về với người khác - liên quan rõ rệt đến cái ẩn ngữ “tóc mai”. Thay vì phải vấn tóc hay búi tóc, vén tóc mai qua tai để tỏ cho mọi người biết rằng mình đã có chồng, nàng cứ để mặc “tóc mai sợi vắn sợi dài” như thuở còn con gái, thuở yêu chàng. Vì sao? Vì nàng đau khổ rồi buông xuôi, phó mặc, chẳng thiết gì đến hiện tại, hay đó là một cách vượt khuôn phép để thể hiện nỗi tiếc nhớ cuộc tình quá khứ? Có lẽ cả hai.

 

Với tín hiệu “tóc mai..” hẳn chàng nhận ra ngay, nhưng có lẽ khó làm gì khác hơn trước cảnh “sáo đã sang sông”. Xem ra trong một xã hội nặng khuôn phép và đầy định kiến như vậy, chính người nữ đã táo bạo vượt qua khuôn phép, lệ thường để bộc lộ tình yêu mãnh liệt, để cho thấy nỗi xót xa của mình không chỉ đừng lại ở tiếng thở dài não ruột. Ai đó có thể chê trách nàng, nhưng cái tình sâu nặng, sự chân thật thì nên thương, nên trọng.

Đến đây tưởng cũng nên mở dấu ngoặc nói thêm về cái “khăn chéo hạnh” mà chàng trai nhắc đến. Khăn chéo hạnh là khăn gì, tiếc thật, lúc ấy tôi cũng quên hỏi lại cô mình cho rõ. Đi hỏi bạn bè người quen, cũng chẳng ai biết nó là kiểu khăn gì, kể cả người rành văn học dân gian. Cuối cùng đành nhờ đến các từ điển xưa. Xem trong Đại nam quấc âm tự vị (ra đời từ 1895) của học giả Huình Tịnh Plaulus Của mới biết rằng “hạnh” trong “điệu hạnh” hoặc “làm hạnh” có nghĩa “làm điệu, làm bộ, làm cao cách”. Thì ra chẳng có loại khăn chéo hạnh (hay xéo hạnh) nào cả như khăn đóng, khăn vuông, khăn vành, khăn rằn, khăn san... mà chỉ là một cách buộc khăn chéo làm điệu thường thấy ở các cô gái thời đó.

          Khi sáng tác câu ca dao tuyệt vời này, hẳn chàng thi sĩ vô danh thuở trước không ngờ rằng hàng trăm năm sau nó trở thành nguồn cảm hứng để các văn nghệ sĩ hiện đại làm nên những ca khúc lay động hồn người, chẳng hạn “Ngàn năm thương hoài một bóng người thôi; Tình đã khơi rồi mộng khó nhạt phai...” (Phạm Mạnh Cương), hoặc: “Thuở ấy em vừa thôi kẹp tóc; Thuở ấy anh vừa thôi học xong... Ngày nào đọc lại câu ca; Mưa rơi mưa rơi trên má: Tóc mai sợi vắn sợi dài; Lấy nhau chẳng đặng...” (Phạm Duy). Ra vậy, chuyện tình của người thời nay nào khác người xưa. Nếu có khác chăng chỉ là thay vì biểu cảm một cách kín đáo, tế nhị qua lọn tóc mai thơ mộng thì không ít người thời nay lại đem kể lể tất cả trên... facebook cho cả thế giới cùng xem.

  (Nguồn: Tập tạp bút Vẩn vơ nới ga xép, Nxb Trẻ, 2018)

_____________

(1) Trong cuốn Đặc khảo văn học dân gian Thừa Thiên - Huế (NXB Trẻ, 2010), tác giả Lê Văn Chưởng cũng có ghi lại hai câu này trong phần Giai thoại, tiếc là chưa đi sâu giải thích rõ.

 



Tin tức khác

· CHÙM THƠ HUỆ THI - VẪN CÒN NHÂN NGHĨA GỌI TÊN MỖI NGÀY
· THẰNG QUÈ LẤY VỢ - Truyện ngắn của AHMED BOUZFOUR
· THƠ NGUYỄN MINH KHIÊM - CÁNH ĐỒNG NHIỀU HƯỚNG GIÓ
· CHÙM THƠ NGUYỄN HẢI YẾN - CHIẾC GHẾ AI NGỒI LÀ ĐẢM BẢO Ý ĐẸP LỜI HAY
· CHÙM THƠ NGUYỄN LẠC ĐẠO - GIỤC TRĂNG LÊN CHO KỊP TRƯỚC TRĂNG TÀ
· CHÙM THƠ 5 TÁC GIẢ Ở HÀ NAM
· CHÙM THƠ NGUYỄN NGỌC HƯNG - ẤM HƠI BẰNG HỮU GIÓ MƯA HÀNG
· Ở THÁI BÌNH CÓ MỘT NƠI MANG TÊN 'BẾN KHÔNG CHỒNG' BÊN DÒNG SÔNG TRONG VẮT
· CHÙM THƠ NGUYỄN MINH KHIÊM - THUYỀN BAO NHIÊU SÓNG MÀ KHÔNG THẤY TÌNH
· THƠ TRẦN NGỌC TUẤN - TÔI NGỒI VẼ NÚI LẠNH MƯỜI NGÓN TAY
· CHUYỆN LÀNG CHUYỆN XÓM: KỲ 16. XÓM ĐẠO - Hồi ức MAI BÁ ẤN
· CHÙM THƠ PHẠM PHƯƠNG LAN - NHẸ NHƯ NGỌN GIÓ THINH KHÔNG GIỮA TRỜI
· CHÙM THƠ 1-2-3 CỦA TRẦN THỊ THÙY VI - HẠT NẮNG SÀI GÒN CHIA LÀM HAI NỬA
· CHÙM THƠ NGUYỄN NGỌC HƯNG - MẤY TRĂM NĂM VẪN NHÌN NHAU RẤT TÌNH
· CHÙM THƠ LƯƠNG CẨM QUYÊN - LÁ VÀNG KÍN THỀM NÔNG NỔI
· CHUYỆN LÀNG CHUYỆN XÓM: KỲ 14. XÓM 2 - Hồi ức MAI BÁ ẤN
· CHUYỆN LÀNG CHUYỆN XÓM: KỲ 13. XÓM QUY KHU - Hồi ức MAI BÁ ẤN
· CHÙM THƠ VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA HÀ DĨ
· CHUYỆN LÀNG CHUYỆN XÓM: KỲ 12. XÓM CÂY NỔ VÀ XÓM GÒ ĐU - Hồi ức MAI BÁ ẤN
· CHÙM TỨ TUYỆT CỦA ĐÀO ĐỨC TUẤN - GIÓ ĐẦU NGÀY THỔI MÃI THÀNH ĐAU

Tin tức mới
♦ NGƯỜI HỌC TRÒ ĐẦU TIÊN CỦA VĂN MIẾU - QUỐC TỬ GIÁM LÀ AI? (20/11/2026)
♦ HÀNH TRÌNH TÌM ĐƯỜNG CỨU NƯỚC CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH QUA GÓC NHÌN QUỐC TẾ (20/11/2026)
♦ THẦY TÔI TÊN LÀ PHẠM VĨNH CƯ (20/11/2026)
♦ PHAN BỘI CHÂU - TẦM NHÌN VƯỢT THỜI ĐẠI - Tiểu luận ĐINH TRÍ DŨNG (20/11/2026)
♦ CHÙM THƠ HUỆ THI - VẪN CÒN NHÂN NGHĨA GỌI TÊN MỖI NGÀY (18/11/2026)
Bạn đọc
Quảng cáo
 

Bích Khê tên thật là Lê Quang Lương

Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)

Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.

Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.

Tong truy cap Tổng truy cập: 2453993
Trong thang Trong tháng: 234706
Trong tuan Trong tuần: 81
Trong ngay Trong ngày: 162005
Truc tuyen Trực tuyến: 23

...

...

Designed by VietNetNam