TỲ BÀ
.......
Tôi qua tim nàng vay du dương
Tôi mang lên lầu lên cung Thương
Tôi không bao giờ thôi yêu nàng
Tình tang tôi nghe như tình lang
Yêu nàng bao nhiêu trong lòng tôi
Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi
Đâu tìm Đào Nguyên cho xa xôi
Đào Nguyên trong lòng nàng đây thôi
Thu ôm muôn hồn chơi phiêu diêu
Sao tôi không màng kêu: em yêu
Trăng nay không nàng như trăng thiu
Đêm nay không nàng như đêm hiu
Buồn lưu cây đào tìm hơi xuân
Buồn sang cây tùng thăm đông quân
Ô! Hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi! vàng rơi: Thu mênh mông.
Thi hữu
CHÙM THƠ CỦA MAI BÁ ẤN - MỪNG NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM 20/11
CHÙM THƠ CỦA MAI BÁ ẤN - MỪNG NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM 20/11
Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), bichkhe.com xin giới thiệu một chủ đề thơ về Mái trường, thầy cô, bè bạn với tên chung "Hộc bàn đơn sơ chứa đầy ngăn kỷ niệm" - Một trong 7 phần của tập thơ "Hát & Khóc" của Mai Bá Ấn được Nxb Hội Nhà văn ấn hành cuối năm 2024
Ngôi trường từ đó, tôi đi…
- 40 năm Trường THPT Núi Thành
40 năm! Ừ nhỉ 40 năm
ta xa hút nhớ mong mà lòng đầy mong nhớ
hoa phượng tuổi học trò đã bao lần tàn nở
nợ công danh trả rồi mà nợ tình chưa trả hết
… đã lại vay
Cái ngôi trường giữa vùng quê gió cát
ta mắc nợ hàng dương xanh tỏa bóng râm
che chở đời mình
ta mắc nợ những phòng học đơn sơ của một thời vất vả
mắc nợ tiếng trống tan trường
quyện trong nắng hoàng hôn
Tri thức thầy trao ta đã trả ơn bằng năng lực chính mình
con đường nghề thầy đã đi…
ta tiếp tục đồng hành làm người nối tiếp
nhưng cái nợ lòng bao dung của thầy cô với tuổi thơ ta
không thể nào trả hết
đường càng xa gánh nợ tình càng nặng trĩu trên vai
Tạ ơn thầy cô những tháng năm dài
vượt gian khó đời thường gắn trọn nghề mình
trên bục giảng
bụi phấn mù bay vạch cho chúng em
những hành trình tươi sáng
tri thức thầy trao chắp niềm tin cho những cánh chim
bay qua giông bão cuộc đời
Cứ đầu thu khi từng chiếc lá rơi
trò mới đến, thầy vui chào khóa mới
ba năm phổ thông thời gian trôi quá vội
thầy lại chia tay bao lớp học trò
Trong vui mừng có cả nỗi âu lo
không biết năm nay được bao trò vào đại học
rồi không biết giữa dòng đời trong đục
ai nhớ ai quên ngôi trường cũ của mình
Có nhớ có quên, thầy cũng chỉ lặng thinh
để cảm nhận một đời nghề trong sạch
nợ ân tình có ai ghi làm gì trong sổ sách
trò nhớ, thầy vui,… lỡ trò quên, thầy cũng chỉ riêng buồn
40 năm trời… gió cuốn mưa tuôn
ngôi trường cũ vẫn ngời trong tâm khảm
hộc bàn đơn sơ chứa đầy ngăn kỷ niệm
mảnh giấy vụn chuyền nhau ú ớ khúc thơ tình
40 năm trời xa hút tuổi thư sinh
ngôi trường cũ cũng bao lần chuyển đổi
dòng lưu bút chia tay nét chữ nào cũng vội
mà ân tình chan chứa ở từng câu
Núi Thành ơi! Nơi cái thuở ban đầu
ta vụng dại đánh rơi tuổi thơ mình trên cỏ
vậy mà 40 năm qua nó vẫn còn nguyên đó
cho ta về nhặt lại tuổi thơ xưa
Cuộc nhân sinh những sớm nắng chiều mưa
đạo nghĩa thầy trò muôn đời là chất ngọc
ngọc trui giũa giữa muôn trùng gió cát
càng sáng trong, thanh bạch tợ lòng thầy
Núi Thành ơi! Người trò cũ đã về đây
về để nhớ có một thời mình đã
ủ mộng bút nghiêng giữa tháng ngày vất vả
nơi ngôi trường… mà từ đó, tôi đi
Viết giữa trời thu 2015
Bão và bão
- Tặng các bạn Văn K1 Quy Nhơn
(Hội ngộ tại Hà Nội, gặp Bão số 2)
Bão giật cấp 15
em lại về phương ấy
gió cuồng sóng dậy
mênh mông phố xá thành sông
Có một trận bão lòng
thổi ngọn buồn man mác
dày xéo lòng ta đau…
Không về được Thủ đô
dự một ngày hội ngộ
lòng ngập tràn gió nhớ
những người xa…
Bão đau xé lòng ta
lại gom thành mắt bão
xua chuyện đời cơm áo
gom tình về một phương
Những mắt bão nhìn nhau mừng tủi
những tơ lòng hong trải một trời thương
dằng dặc ba mươi năm mỗi đứa một phương
Giờ hội tụ - Giờ G - Bão đến!
Thổi tung lên mớ tơ lòng thương mến
la đà bay giữa lòng Thủ đô
trời Hà Nội bỗng dưng im gió
nhớ nhung sương phủ kín Tây hồ
Mắt bão tụ - cười vang giọng bỗng
hàng cây nghiêng - nghiêng nốt nhạc trầm
xao xác phố - phố lặng vào đáy cốc
lồng lộng thương - bia tung bọt trắng ngần
Một giọng nhớ, hai ly thương cùng chạm
hát dâng thầy - rưng rưng mắt cay
cụng tình bạn - men dâng hồng đôi má
trùng phùng rồi… từ dạo ta xa nhau
Hãy cứ thổi cơn bão lòng thương nhớ
30 năm đời giông bão nhiều rồi
mắt bão tụ - gom bao tình yêu mến
qua thăng trầm… tình yêu lại lên ngôi…
Quảng Ngãi, 23/7/2014.
Nghịch lý
-Tưởng nhớ thầy Nguyễn Văn Giai
Thầy nghiêm khắc! Đúng người thầy nghiêm khắc
dạy chúng em từng nét chữ, cách ăn
từ dáng đứng, bước đi khi lên lớp
đến bao la của lẽ sống thường hằng
Gió lộng thổi một góc trời Ghềnh Ráng
dáng cao gầy trước trời biển mênh mông
tóc bay lộng trong ngút ngàn tiếng sóng
phút thoát hồn của một “kẻ hát rong”
Trên ghềnh đá thầy trò nằm tâm sự
thầy tỉ tê cái cảm giác đầu tiên
khi thơ thầy được in trên tờ báo
đọc thơ mình mà cứ ngỡ thơ thiêng
Em đã từng những phút giây lầm lỡ
lên cầu thang cúi gầm mặt trước thầy
thầy bước đến vừa tỉ tê an ủi
vừa đưa tay cài nút áo cho em
(Đây! giây phút thiêng liêng như tình mẹ
Thầy - Người cha nghiêm khắc vụt biến tan)
Tất cả đó... bây giờ em mới hiểu
bao dung thơ khi cởi “tấm áo choàng”
Tình rất thực mà đời thì lắm nẻo
không ít lần giữa trách nhiệm - lương tâm
giằng xé thầy trong nỗi đau hành xử
cứ như là... ẩn một khối tình câm
May còn có thơ để người đời thấu hiểu
thực chất người trong dáng vẻ nghiêm trang
Điều tội lỗi mà Chúa hằng nghiêm cấm
Lại chính là hạnh phúc chốn trần gian*...
------------
* Hai câu thơ trong bài “Nghịch lý 2” của thầy Nguyễn Văn Giai
Bạn hiền
- Viếng Nguyễn Ngọc Danh
Một cây khôi hài, một người hóm hỉnh
đã ra đi! dây oan nghiệt buộc ràng
Gió thổi lộng, trời chiều tung lá úa
từ Trà Vinh bay đến phủ màu tang...
Ngọc Danh hỡi! Mày ra đi có nhớ
anh Chín, chị Trân, anh Chước, bạn Hà...
Hưng - Bà - Rịa lâu lắm rồi không gặp
mày vội đi... chắc nó... nghĩ không ra?
Mình đã sống chung phòng, chung nội trú
chung miếng quà quê, chung một mâm ăn
chung cái đói kinh niên ngày tháng ấy
chung tiếng cười trong những lúc khó khăn
Khổ là vậy vẫn dìu nhau qua được
tuổi sinh viên thoáng chốc đã bay vù
Vậy mà bão giữa trần ai vinh nhục
thổi tung mày... về phía thâm u
32 năm xa, tao - mày chưa gặp lại
dù đã một lần suýt gặp ở An Giang
Giờ mày đi... cả hồn tao tê dại
tiếc thương hôm ấy lỡ làng...
Dù xa ngái muôn trùng lòng vẫn nhớ
giờ mày đi... biết gửi nhớ về đâu?
thơ tao viết - một ngày buồn Quảng Ngãi
trời thu xanh mà cỏ bỗng úa màu
Thôi đành vậy! mày ra đi thanh thản
hãy về bên cái xứ không màu
gặp lại Đạt, lại Diên, thầy Giai, thầy Trứ...
nhớ một điều... rằng bè bạn rất đau...
13/9/2014
Chào hạnh phúc
Tưởng xa hút các em rồi
Ngờ đâu giờ lại cùng ngồi bên nhau
Thầy bạc tóc trò cũng đà tóc bạc
ôi thời gian… vó ngựa vút qua song
sự nghiệp công danh mỗi người một vẻ
tình thầy trò vẫn chảy một dòng trong
Từ cái dạo các em từ biệt lớp
thầy cúi đầu không khóc… chỉ buồn thôi
rồi tiếp tục cùng bảng xanh phấn trắng
ba mươi năm xa… thầy xế nửa cuộc đời
Mỗi đứa một nơi, đứa thành, đứa bại
có buồn vui và có cả trách hờn
hờn giận quá lại thấy mình phi lý
đã là tình… ai đem tính thiệt hơn
Thầy vẫn đây! chỉ già hơn thuở trước
tất nhiên thôi! quy luật vậy thôi mà
chỉ tình cảm là trẻ hơn trước nữa
bởi tuổi già thường nuối tháng ngày qua
Trường vẫn đây! chỉ khang trang hơn trước
âu cũng lẽ thường… mọi vật chất đổi thay
chỉ cái hồn trường là điều không thể mất
thầy trò mình nuôi giữ tháng năm qua
Giờ gặp lại… nụ cười thầy trẻ lại
các em vui… nét mặt cũng rạng đầy
riêng tâm hồn… cả thầy trò cùng trẻ
ôi cuộc đời! hạnh phúc chính là đây
Quảng Ngãi, tháng 6.2010
Gặp người học trò cũ
đưa con đến nhập trường
Ba mươi năm gắn mình trên bục giảng
bao lớp học trò đến rồi đi
kỷ niệm cũ đã trôi vào dĩ vãng
phủ hoang vu giữa cỏ mọc xanh rì…
Thầy mải miết cùng bảng xanh phấn trắng
các em vào đời… ngày tháng dần trôi
bỗng gặp lại bên sân trường cũ
chợt hiện về bao kỷ niệm xa xôi…
- Em là đứa học trò tinh nghịch
thông minh nhưng mỗi tội… hơi lười
nhớ cái hôm… dò bài, em không thuộc
không vui mà miệng cứ… tươi cười
- Thầy nhớ lầm, chứ em đâu phải thế
(ngượng ngùng… em liếc mắt nhìn quanh)
nhân hôm nay… dẫn con về nhập học
thăm trường xưa… bao năm tháng nhớ mong
Tôi thờ thẫn… thời gian trôi nhanh quá
em… rồi con… và thầy vẫn là thầy
hai thế hệ qua cùng ngày tháng đổi thay
vẫn cứ nghĩ em như xưa - đứa học trò bé dại
Giờ em đã trở thành người mẹ
khuyên con chăm, ráng học để nên người
bất chợt nhìn em… bất chợt em cười
sợ con biết… mẹ lười, nên em dị
Ôi muôn dặm đường đời vạn lý!
ôi thời gian! vó ngựa qua song
thoáng gặp lại bên sân trường cũ
hai mẹ con giờ đã… đồng môn
- Kính thưa thầy! Thầy là thầy của mẹ
Vậy con em… giờ phải gọi làm sao?
- A! Con nghĩ ra rồi, con gọi thầy là Sư tổ
- Con em thông minh, giống mẹ nó ngày nào…
Câu chuyện cuộc đời mới đẹp làm sao
Ngôi trường cũ của em, giờ với con là trường mới
Người thầy cũ lại dìu dắt con em trên bước đường đi tới
Bỗng thấy mình như… trẻ mãi không già.
- Mùa nhập trường 2012.
Thơ ướt trong mưa
- Tặng học viên lớp tại chức Hải Lăng
Trời mưa quá nên lòng mình buồn quá
gió mưa ơi! se sắt cả tâm hồn
hồn ta mỏng nên câu thơ cũng ướt
không phải lệ rơi... mà chỉ bởi mưa tuôn
Em liêu xiêu bóng gầy dáng nhỏ
lầm lũi đi trong mưa bão mịt mùng
đường em về thì xa... trời chiều đang trở gió
trang vở nhòe nét mực nhuốm bâng khuâng
Tôi biết các em phải sang chuyến đò ngang
băng qua đồng lũ lụt
vượt gian nan tìm cái chữ cho mình
chiều tan trường đường xa hun hút
mưa se buồn nhuốm gót nhỏ chân xinh
Tôi không muốn tuôn ra những mù sương triết lý
xin giảng rao hơi thở cuộc đời
lời giảng có luống cày ải của cha
có bàn tay héo bùn lầy của mẹ
có trăn trở đời thường pha một nét lá rơi...
Xin tạ lỗi cùng em nếu tôi chưa hiện thực
chưa đi hết những vui buồn, sướng khổ đời em
nhưng tôi biết em còn phải gánh phân ra đồng
trước khi đến lớp
trong tinh sương... tôi còn say giấc ngủ mèm
Xin chia xẻ cùng em! đường em về xa quá
mà mưa bão miền Trung chẳng chìu được lòng người
lo chợ búa, gạo cơm, những toan lo vất vả
vội đến trường trong mờ mịt mưa rơi...
Câu thơ ướt giữa chiều mưa Quảng Trị
viết cho em và cũng viết cho mình
mai xa lắc... thầy - trò rồi mỗi ngả
đừng nói gì... xin hãy cứ lặng thinh
Để nghe tận sâu thẳm tâm hồn ta hiểu nhau nhiều lắm
dù Hải Lăng chiều - sáng cứ buồn buồn
thôi thì thế! giữa muôn trùng mưa lũ
chúng mình còn nét ngọc để mà thương
Hải Lăng, Quảng Trị 26/10/99
Cổ vật tuổi học trò
Làm sao để gió trườn mình qua những khe cửa hở
khi tất cả bịt bùng
ta ngột điếng trong không gian hạn hẹp
thời gian cũng khép lại rồi
Cánh hoa phượng bẹp dí sau tiếng rít bản lề
cổng trường khép lại
phượng bầm máu khô
những con kiến đến ngửi rồi vội vã bỏ đi
lên đường một cách trật tự
như vệt đi trăm năm của loài kiến
tuổi thanh xuân khép lại mất rồi
Ngày mai
ngày mai
Chia tay
chia tay
tuổi học trò nào mà không mơ với mộng
Tình yêu
tình yêu
Tương lai
tương lai
lưu bút còn lại chút thơ tình
dù chỉ là những câu thơ vụng dại
những câu thơ sẽ trở thành cổ vật
đem ra đấu giá giữa chợ đời
Giá sàn đã phát
mà chẳng ai hô
tất thảy đều im lặng
chỉ còn những kỷ niệm
chôn sâu tận đáy rương lòng
Tất cả đều là vô giá
và trở thành hành trang
cho dù đó là cánh phượng khô
tím bầm
mà đàn kiến đã bỏ đi từ dạo ấy
còn nguyên đây những câu thơ vụng
trên lưu bút giấy ố vàng
Rời mái trường chúng ta như đàn kiến
lên đường
nhưng mỗi người một ngả
không trật tự
tìm chút công danh
hay tìm kiếm một việc làm
cửa giảng đường mộng mơ hay một công trường đầy nắng
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.