THƠ 1-2-3 CỦA NGUYỄN ĐỨC BÁ - NHỮNG NGỌN GIÓ TRÔI QUA MIỀN SÓNG VỖ

NGUỒN: Vanvn- Cập nhật ngày: 27 Tháng 1, 2026 lúc 15:52

Thơ – một kiểu khai báo thành khẩn bằng ngôn từ nghệ thuật – đã đủ đầy những xúc cảm con người nhất ở “Gió từ dòng sông lặng lẽ”, tập thơ 1-2-3 của Nguyễn Đức Bá. Cũng từ đó, tính triết luận, sự phơi bày nội tâm đã trở nên sâu sắc và thấm thía hơn…

Nhà thơ Nguyễn Đức Bá ở Đà Nẵng

Khi Đời và Nghệ thuật là sự kết nối giữa con người và hiện thực một cách tinh tế nhất, thì thơ là nốt nhạc thiêng, len vào tâm thức làm nên một cõi riêng cho sự trưởng thành và giàu có nơi sâu thẳm linh hồn. Thơ hình tượng hoá, cảm xúc hoá, rồi giao nhau nơi những tầng bậc nội tâm sâu lắng, mênh man cho bất cứ ai chạm vào nó.

Tự ngàn xưa, thơ luôn mạnh mẽ một cách vô hình trong định hình thế đứng, cách sống và cả ấp ôm, nâng đỡ từng bước chân nơi trần thế này. Thời gian dịch chuyển, văn học cũng không đứng yên, văn học luôn chuyển động không ngừng. Và thơ 1-2-3 – một thể loại mới của văn học đương đại – ra đời bởi nhà thơ Phan Hoàng, làm nên một luồng sinh khí đầy hứng khởi nơi thi đàn.

Nguyễn Đức Bá là một trong rất nhiều người làm thơ 1-2-3, và tôi đủ duyên đọc thơ anh khi còn là bản thảo.

Gió từ dòng sông lặng lẽ

Buông chiều

Sợi nắng tan trên miền bão gió

Ru mây về núi ngàn xa

Lạc trong mắt em triền sóng

Nghe chơi vơi khúc sông đời

Cõi nhân sinh chìm nổi, nơi con người đến và đi với biết bao biến chuyển nơi linh thức. Chỉ là, họ hoặc nhận ra hoặc chẳng bao giờ nhận ra điều đó. Để rồi hoặc khóc hoặc cười cho cuộc đời mình mà đôi khi chẳng tận tường cội rễ. “khúc sông đời” ai rồi chẳng “nghe chơi vơi” về một điều gì đó. “Gió từ dòng sông lặng lẽ”, “gió lạc”, “gió đổ”, “gió trôi  qua bao miền sóng vỗ” đầy khí phách mà cũng bao ai oán của kiếp người. Nguyễn Đức Bá đã tượng trưng một hình ảnh quen thuộc với vẻ đẹp trữ tình của riêng nó trong một thể loại “khó nhằn”. Xem ra, nhà thơ không chỉ đang thả hồn vào thơ, mà còn như đang thách thức chính mình.

Thoắt ẩn, thoắt hiện “Gió” như có mặt ở khắp nơi trong thơ anh. Cả khi đau đớn lẫn lúc trầm tư, gió như được tuôn ra từ một mạch ngầm xúc cảm vô cùng, nơi ẩn chứa những khát nguyện sâu thẳm và cả những đau buồn cùng cực. Tất cả như được nén lại, âm thầm theo ngày tháng, rồi khi đủ chín ,nó bật thành thơ. Tiếng thơ 1-2-3 vừa tâm trạng vừa tự sự của Nguyễn Đức Bá là minh chứng cho thế giới nội tâm sâu kín và đầy phức tạp mà người thơ luôn phải vật vã soi vào.

Tôi đốt cháy nỗi đau xé lòng khi nhớ về con

Bầu trời sụp đổ đêm bão giông ngày ấy

(Vết xước trên câu thơ năm tháng)

Thế gian này, không nỗi đau nào giống nỗi đau nào. Còn thở là còn đau. Nhưng có lẽ, nỗi đau mất con là nỗi đau hơn cả vạn ngàn lần kim châm muối xát, và gió đã hoá thành cuồng phong đến sụp đổ cả bầu trời. Nỗi đau của tuyệt vọng và bất lực. Cách mà anh trần thuật dẫu nhẹ nhàng lại vô cùng bi thiết, nó khiến người đọc đồng cảm, xót xa.

Càng sâu nặng với những tình cảm thiêng liêng, nhà thơ càng quay quắt, lo sợ trước bao biến chuyển, đổi dời:

Lật đêm giông tìm sợi thương sợi đắng

Sợi ngọt cho con, cho chồng. Sợi đắng thắp trong em

Xuân qua mùa thay lá. Nhịp lòng rung sợi tóc vỡ trong chiều

(Chải tóc bên chiều. Em. Sợi thời gian rụng vỡ)

“Gió từ dòng sông lặng lẽ”, tập thơ 1-2-3 của Nguyễn Đức Bá.

Tình yêu sâu thẳm, sự biết ơn và trân quý mà người đàn ông dành cho người đàn bà của cuộc đời mình, nó hiện lên trong thơ anh đầy mặn nồng cũng vô cùng da diết. Khi mà “sợi tóc vỡ trong chiều” là khi con người đối diện với sự thật chua xót và phủ phàng nhất, thời gian của chúng ta đã không còn nhiều. Và có lẽ, cho đến giây phút ấy ta mới giật mình, giật mình trước những vô thường, giật mình để càng biết yêu quý, nâng niu những người còn lại bên cuộc đời mình, nhất là với người đầu ấp tay gối.

Tình cảm gia đình với tình quê là một thể thống nhất, nó gắn bó như hai mặt của một đồng xu vậy, luôn là một trong tổng thể của sự hài hoà, son sắc.

Cho dẫu cách xa ngàn dặm

Mái nhà xưa vẫn đọng lại trong hồn

(Những dòng sông mãi chảy về biển lớn của tình yêu)

Tình quê – thứ tình thiêng liêng cùng ngôi nhà tuổi thơ – chưa từng rời xa tâm thức dẫu bước chân ta có muôn vạn cuộc hành trình. Đó mãi là một tình yêu sâu nặng, nơi có cha, có mẹ, có anh chị em huyết thống ruột rà, nơi có chợ làng, sân đình và mái trường cùng thầy cô, bè bạn. Nơi sẽ mãi theo ta, bên ta “Cho dẫu cách xa ngàn dặm”.

Và ở đó,

Mắt mẹ hốc sâu giông bão xoáy bên trời

Bão trong lòng mẹ từng cơn run giật

Giông tố đi qua khoảng trời đầy vết sẹo đau thương.

(Đêm không ngủ miềnTrung đôi mắt thấp thõm đợi chờ)

Ở đó, có:

Nắng lửa tháng 5 cháy bờ vai đen sạm

Ước mơ con gói trong bàn tay cha giữa trời gió nắng

(Giọt mồ hôi cha lăn trên giàn giáo nhà cao tầng)

Tình cha, tình mẹ luôn bao la biển trời là thế. Chân xác và khơi mở, nhà thơ lật lại trang đời của tình phụ mẫu bằng những đời thường tận tuỵ hy sinh. Tính nhân văn vì thế cũng trồi lên theo từng câu chữ, len chảy vào tâm tư người đọc, và để lại đó một tình cảm nhất định, một ấn tượng khó phai. Tôi thích cách nhà thơ ẩn dụ cho từng đối tượng miêu tả, “ gió nắng” dành cho “cha” và “giông bão” dành cho “ mẹ”, hình ảnh con người nhỏ bé trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên giúp ta liên tưởng trọn vẹn những gian khó, khổ đau mà người làm cha làm mẹ vì con cái của mình nhất định phải vượt qua.

Gió về đâu lửa cháy ngõ hồn phiêu quạnh

Rụng vỡ dòng sông lặng lẽ trăng tan cổ tháp điêu tàn

(Trăng ngàn năm rơi giọt sầu trên cổ tháp)

Nhà phê bình Bảo Bình ở Cần Thơ – tác giả bài viết

Có đó rồi mất đó, vạn vật đã vậy hồ huống con người? trong thinh không của hoang tàn, ta càng nhận diện được đâu là chân giá trị. Giữa thực và ảo đôi khi gần đến lạ, gần đến mức con người không thể phân định rõ khi mà chưa đủ minh triết, và vì thế người ta hay lao thân theo cái ảo, để rồi đến lúc bừng tỉnh thì đã quá muộn.Với lối miêu tả ẩn dụ thanh thoát, nhà thơ đã nhẹ nhàng gợi ra cả vùng suy tư, trầm mặc về nỗi hoài cổ trong hoang lạnh, cảm giác luôn để lại những “rụng vỡ” trong tâm tư bất cứ ai khi đối diện trước điêu tàn.

Vốc cạn giọt trăng khô rơi trên vũng thu gầy

Ký ức ngủ chiếc lá đẫm đầy nếp nhăn của gió

Rót sợi ưu tư đổ trên mảnh thơ miền trăng rụng

(Tìm lại khoảng trời xưa)

Gió là hình tượng văn học cổ điển, cũng là hình tượng văn học truyền thống, nó quá đỗi quen thuộc. Vì thế, để tạo nên một cái gió riêng biệt là điều hoàn toàn không dễ dàng. Chọn gió trong thơ chính là chọn cho mình cái khó, nhưng cũng đồng thời chọn cho mình một “cách thổi” riêng. Gió của Nguyễn Đức Bá “đầy những nếp nhăn”, lại “ưu tư” nơi “vũng thu gầy” mà “trăng rơi rụng”. Vì thế, muốn tìm lấy niềm hoan hỉ thì không nên đọc thơ anh. Còn như muốn nhìn ngược vào trong, tìm thấy linh hồn ta đang thế nào? Một linh hồn đang gầy yếu, xanh xao hay băng tâm, thanh khiết? một linh hồn khoẻ mạnh hay trầy xước? Bạn có thể đọc chậm 1-2-3 của Nguyễn Bá Đức.

Nhặt mảnh vỡ thời gian gói trong ký ức

Đốt cháy từng đêm thành tro rắc đầy trong giấc ngủ

Câu thơ chảy máu. Tôi cố đứng lên khâu lại trái tim mình.

(Vết xước trên câu thơ tháng năm)

Cuộc trần ai lắm điều dâu bể, và mỗi trái tim đều có những thương tích của riêng mình. Có người khi ngã là quỵ luôn, rồi buông xuôi tất cả, có người “cố đứng lên khâu lại trái tim mình”. Tôi ám ảnh với những “câu thơ chảy máu” của Nguyễn Đức Bá, không phải vì nó đủ chất thi ca hay đạt đến độ hoàn hảo của câu từ, mà vì nó đời và chân thật quá. Khi đủ trải nghiệm những niềm đau, chúng ta mới cảm thấu hết được những đắng đót, khắc khoải nơi thơ anh. Ở đây, tiếng nói cá nhân lại thành ra tâm sự của bao người. Tính đại chúng vì vậy mà lan toả, bay xa.

Những con suối oằn mình đắm giữa gió ngàn rơi

Những phận người rũ xuống đêm hoang lũ

Trôi về đâu. Những giấc mơ cạn kiệt bên đời

(Mưa còn rơi trên dòng sông đời bão tố)

Thơ – một kiểu khai báo thành khẩn bằng ngôn từ nghệ thuật – đã đủ đầy những xúc cảm con người nhất ở “Gió từ dòng sông lặng lẽ”, tập thơ 1-2-3 của Nguyễn Đức Bá. Cũng từ đó, tính triết luận, sự phơi bày nội tâm đã trở nên sâu sắc và thấm thía hơn. Tôi hay bạn, đều có thể thấy được chính mình nơi thơ anh, những vòng lặp cuộc đời mà chẳng ai có thể tránh khỏi: tình mẹ nghĩa cha, ngôi nhà tuổi thơ, tình chồng nghĩa vợ, những va đập cuộc đời, những mất mát, tổn thương… đều đã được nhà thơ thành khẩn khai báo bằng cả nỗi thiết tha, chân thành và đau đớn; bằng lối xếp chữ đặt câu kỹ lưỡng, cách miêu tả gần gũi và cả cách ẩn ý tinh tường. Và vì thế, nó đã và sẽ chạm sâu vào bất cứ tâm hồn đồng điệu nào va phải. Bạn hãy thử một lần va vào nhé!

Cần Thơ, ngày 25.8.2025

BẢO BÌNH