TỲ BÀ
.......
Tôi qua tim nàng vay du dương
Tôi mang lên lầu lên cung Thương
Tôi không bao giờ thôi yêu nàng
Tình tang tôi nghe như tình lang
Yêu nàng bao nhiêu trong lòng tôi
Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi
Đâu tìm Đào Nguyên cho xa xôi
Đào Nguyên trong lòng nàng đây thôi
Thu ôm muôn hồn chơi phiêu diêu
Sao tôi không màng kêu: em yêu
Trăng nay không nàng như trăng thiu
Đêm nay không nàng như đêm hiu
Buồn lưu cây đào tìm hơi xuân
Buồn sang cây tùng thăm đông quân
Ô! Hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi! vàng rơi: Thu mênh mông.
ĐOÀN GIỎI…CHỌC
ĐOÀN GIỎI…CHỌC
thanh thảo
Cách đây mấy năm, khi có dịp đi ngang tỉnh Tiền Giang trên quốc lộ 4, tôi chợt nhìn thấy một ngôi trường PTTH mang tên “Đoàn Giỏi”. Tôi mừng quá, cứ như gặp lại được nhà văn mình quen biết và hết sức yêu mến. Đoàn Giỏi, trước hết là một nhà văn…giỏi, chứ không như một câu đối tếu nào đó đối ông với nhà viết kịch Tào Ngu của Trung Quốc. Với chỉ riêng một bộ tiểu thuyết dành cho trẻ em “Đất rừng phương nam” tôi đố nhà văn Việt Nam đương đại nào viết được như thế, viết hay như thế! Phải là người sinh ra trên mảnh đất ấy, ăn chịu với đất và người nơi ấy, lại có thời gian phải cách xa nơi ấy để có độ lùi cần thiết, mới có thể viết được những dòng văn của “Đất rừng phương nam”. Tôi, từ hồi nhỏ, đã say mê với cuốn tiểu thuyết này của Đoàn Giỏi. Lớn lên, khi đang học đại học và khi ra trường, tôi có đôi lần nhìn thấy Đoàn Giỏi từ khoảng cách…mấy bàn bia hơi. Quán bia hơi Tôn Đản. Nhưng tôi không dám tới gần bày tỏ lòng ngưỡng mộ, do tính rụt rè. Mãi đến mùa hè năm 1983, tôi mới thực sự gặp và thân quen Đoàn Giỏi, do chúng tôi cùng trong một “tổ thực tế sáng tác” thuộc một “đoàn nhà văn Việt Nam đi thực tế sáng tác” ở tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng. Chúng tôi, mấy nhà văn lúc ấy còn khá trẻ, vẫn gọi đùa đây là “đoàn nhà văn dối già”, vì trong đoàn có nhiều nam nữ nhà văn đã cao tuổi. Đi thực tế tới hơn tháng rưỡi, các cụ lại tuổi cao sức yếu, QN-ĐN lại quá sức mến yêu nên cứ “thượng xa đề…tiệc, hạ xa thưởng tiệc”, khiến nhiều cụ nhà văn vốn có cuộc sống thanh bạch thậm chí trên mức nghèo khổ không chịu nổi. Thế là…Trong một lần đi thực tế huyện Thăng Bình, về vùng cát trắng Bình Dương, chúng tôi đi bộ khá xa. Vì đi bộ nên nhiều chuyện được nói ra, nhiều tâm sự và cả nhiều câu đùa vui từ các nhà văn cả trẻ lẫn già cứ được sáng tác tại chỗ tới tấp. Không biết nhà văn Đoàn Giỏi và nữ nhà thơ lão thành Anh Thơ “sáng tác” với nhau những câu gì, tới một lúc, tự nhiên nhà thơ nữ Anh Thơ…nổi cáu. Ngày thường, chúng tôi đã cắp đôi nhà văn Đoàn Giỏi với nhà thơ Anh Thơ, mà xem ra, hai cụ này cứ…tủm tỉm, chứ không tỏ ý phản đối gì. Vậy nên mấy anh em chúng tôi rất ngạc nhiên khi thấy hai cụ…cãi nhau. Ban đầu, nhà văn Đoàn Giỏi “chọc” nhà thơ Anh Thơ. Cũng vui vui thôi. Nhưng hình như nhà thơ Anh Thơ không đồng ý (có thể do cách nói của người Nam Bộ khác với cách nói của người Bắc). Sau một lúc, lại tới nhà thơ Anh Thơ “nổ” trước, nội dung không thật rõ ràng. Rồi, nhà văn Đoàn Giỏi “phản pháo”, nội dung cũng không sáng rõ hơn. Nhưng có vẻ Đoàn Giỏi đã …hết đùa. Cứ thế, vừa đi bộ trên cát trắng giữa trưa hè, hai cụ vừa cãi nhau. Tới lúc chúng tôi thấy hai cụ đỏ mặt tía tai (có một phần do nắng cháy trên vùng cát trắng) thì cảm như không ổn lắm. Cụ Anh Thơ nói gì đó, còn cụ Đoàn Giỏi thì dứt dạc: “Tôi đề nghị tối nay họp…chi bộ, đưa chuyện này ra để làm rõ!” Tới mức hai cụ gọi nhau là “đồng chí” thì tôi thấy thực sự không ổn. Tôi vội can gián, vừa đùa vừa “xoa dịu” cả hai cụ. May quá, “cơn nóng” đã qua, hai cụ lại cười khi nghe tôi pha trò. Đoàn Giỏi hồn nhiên thật, mà Anh Thơ coi bộ còn…hồn nhiên hơn. Từ là người “chọc trước” nhưng khi chuyện hơi quá đà, thì Đoàn Giỏi lại…nổi cáu trước. Hay thiệt đó! Sau chuyến đi này, tôi thực sự yêu quí tính hồn nhiên và hài hước của Đoàn Giỏi. Và ở đại hội nhà văn 3 cuối năm đó, tôi rất bất ngờ khi gặp Đoàn Giỏi ở hành lang đại hội và nghe ông tâm sự rằng, ông rất quí mến tôi. Tôi hết sức hạnh phúc khi nghe điều đó.
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
Cách đây mấy năm, khi có dịp đi ngang tỉnh Tiền Giang trên quốc lộ 4, tôi chợt nhìn thấy một ngôi trường PTTH mang tên “Đoàn Giỏi”. Tôi mừng quá, cứ như gặp lại được nhà văn mình quen biết và hết sức yêu mến. Đoàn Giỏi, trước hết là một nhà văn…giỏi, chứ không như một câu đối tếu nào đó đối ông với nhà viết kịch Tào Ngu của Trung Quốc. Với chỉ riêng một bộ tiểu thuyết dành cho trẻ em “Đất rừng phương nam” tôi đố nhà văn Việt Nam đương đại nào viết được như thế, viết hay như thế! Phải là người sinh ra trên mảnh đất ấy, ăn chịu với đất và người nơi ấy, lại có thời gian phải cách xa nơi ấy để có độ lùi cần thiết, mới có thể viết được những dòng văn của “Đất rừng phương nam”. Tôi, từ hồi nhỏ, đã say mê với cuốn tiểu thuyết này của Đoàn Giỏi. Lớn lên, khi đang học đại học và khi ra trường, tôi có đôi lần nhìn thấy Đoàn Giỏi từ khoảng cách…mấy bàn bia hơi. Quán bia hơi Tôn Đản. Nhưng tôi không dám tới gần bày tỏ lòng ngưỡng mộ, do tính rụt rè. Mãi đến mùa hè năm 1983, tôi mới thực sự gặp và thân quen Đoàn Giỏi, do chúng tôi cùng trong một “tổ thực tế sáng tác” thuộc một “đoàn nhà văn Việt Nam đi thực tế sáng tác” ở tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng. Chúng tôi, mấy nhà văn lúc ấy còn khá trẻ, vẫn gọi đùa đây là “đoàn nhà văn dối già”, vì trong đoàn có nhiều nam nữ nhà văn đã cao tuổi. Đi thực tế tới hơn tháng rưỡi, các cụ lại tuổi cao sức yếu, QN-ĐN lại quá sức mến yêu nên cứ “thượng xa đề…tiệc, hạ xa thưởng tiệc”, khiến nhiều cụ nhà văn vốn có cuộc sống thanh bạch thậm chí trên mức nghèo khổ không chịu nổi. Thế là…Trong một lần đi thực tế huyện Thăng Bình, về vùng cát trắng Bình Dương, chúng tôi đi bộ khá xa. Vì đi bộ nên nhiều chuyện được nói ra, nhiều tâm sự và cả nhiều câu đùa vui từ các nhà văn cả trẻ lẫn già cứ được sáng tác tại chỗ tới tấp. Không biết nhà văn Đoàn Giỏi và nữ nhà thơ lão thành Anh Thơ “sáng tác” với nhau những câu gì, tới một lúc, tự nhiên nhà thơ nữ Anh.jpg)
Thơ…nổi cáu. Ngày thường, chúng tôi đã cắp đôi nhà văn Đoàn Giỏi với nhà thơ Anh Thơ, mà xem ra, hai cụ này cứ…tủm tỉm, chứ không tỏ ý phản đối gì. Vậy nên mấy anh em chúng tôi rất ngạc nhiên khi thấy hai cụ…cãi nhau. Ban đầu, nhà văn Đoàn Giỏi “chọc” nhà thơ Anh Thơ. Cũng vui vui thôi. Nhưng hình như nhà thơ Anh Thơ không đồng ý (có thể do cách nói của người Nam Bộ khác với cách nói của người Bắc). Sau một lúc, lại tới nhà thơ Anh Thơ “nổ” trước, nội dung không thật rõ ràng. Rồi, nhà văn Đoàn Giỏi “phản pháo”, nội dung cũng không sáng rõ hơn. Nhưng có vẻ Đoàn Giỏi đã …hết đùa. Cứ thế, vừa đi bộ trên cát trắng giữa trưa hè, hai cụ vừa cãi nhau. Tới lúc chúng tôi thấy hai cụ đỏ mặt tía tai (có một phần do nắng cháy trên vùng cát trắng) thì cảm như không ổn lắm. Cụ Anh Thơ nói gì đó, còn cụ Đoàn Giỏi thì dứt dạc: “Tôi đề nghị tối nay họp…chi bộ, đưa chuyện này ra để làm rõ!” Tới mức hai cụ gọi nhau là “đồng chí” thì tôi thấy thực sự không ổn. Tôi vội can gián, vừa đùa vừa “xoa dịu” cả hai cụ. May quá, “cơn nóng” đã qua, hai cụ lại cười khi nghe tôi pha trò. Đoàn Giỏi hồn nhiên thật, mà Anh Thơ coi bộ còn…hồn nhiên hơn. Từ là người “chọc trước” nhưng khi chuyện hơi quá đà, thì Đoàn Giỏi lại…nổi cáu trước. Hay thiệt đó! Sau chuyến đi này, tôi thực sự yêu quí tính hồn nhiên và hài hước của Đoàn Giỏi. Và ở đại hội nhà văn 3 cuối năm đó, tôi rất bất ngờ khi gặp Đoàn Giỏi ở hành lang đại hội và nghe ông tâm sự rằng, ông rất quí mến tôi. Tôi hết sức hạnh phúc khi nghe điều đó. 
