'GỬI BILL GATES VÀ TRỜI XANH' - THÔNG ĐIỆP XANH

                                                                                                         T.S. Hỏa Diệu Thúy

(Đọc Trường ca Gửi Bill Gates & Trời xanh của Nguyễn Anh Nông)

 Anh lính thi sĩ xuất thân từ vùng đất thuần nông này đang để lại dấu ấn trên thi đàn bởi tiếng thơ đa giọng: vừa thuần phác, hồn hậu vừa hóm hỉnh, sâu sắc. Trường caGửi Bill Gates & Trời xanh là minh chứng cho sức sáng tạo trẻ trung, giàu nội lực này.

1. Một cuộc đối thoại vô tiền khoáng hậu

Trường ca Gửi Bill Gates & Trời xanh của Nguyễn Anh Nông mở đầu bằng cuộc đối thoại thú vị, cuộc đối thoại giữa “Tớ” - Nhà thơ và “Cậu” - Bill Gates, ông vua thời kỹtrị với một thái độ bình đẳng đến bất ngờ:

Bill Gates

Cậu khỏe không?

Tớ với cậu chưa từng gặp nhau

Nhưng tớ biết cậu

... Tớ nhiều lần nhìn cậu qua ti vi.

Tớ và cậu, hai cá nhân. “Tớ” - “thi sĩ nghèo kiết xác”, “cậu” – “Người công dân giàu nhất nhì thế giới”, thế mà vẫn tự tin, vẫn bình đẳng. Một sự đùa nghịch tếu táo chăng? Không, dường như đây là câu chuyện hoàn toàn nghiêm túc, đằng sau cách xưng hô kia là quan điểm, thái độ, xác lập sự bình đẳng giữa các giá trị. Nhà thơ – thuộc về thế giới/ giá trị tinh thần, Bill Gates giàu có - thuộc về thế giới/ giá trị vật chất. Vinh quang thay văn minh vật chất, song cũng kỳ diệu thay sức mạnh tinh thần. Hai phương diện/ giá trị đó phải luôn đồng hành thì nhân loại mới thoát khỏi mông muội, dã man.

Thi sĩ của thời đại công nghệ sòng phẳng xác nhận: “Một cái click chuột lưu vào bộnhớ/ Công sức và suy tư của cả tháng cả năm nằm gọn lòng bàn tay/Cậu sáng láng khác thường”, nhưng sự thách đố này không phải là không tinh quái và sâu sắc:“Nhưng những bài thơ tớ sắp viết ra, đố ai biết được/ Nó là gì?/ Đến cậu thông minh thế/ Đố nào, đoán ra?”. Khẳng định thơ ca, khẳng định giá trị tinh thần, thi sĩ “hu mour” cùng Bill Gates:

Tớ khâm phục cách cậu nói và làm việc

Tớ ngưỡng mộ cách cậu sử dụng tiền

Tất nhiên cậu học tớ cách làm thơ,

                                       thì cũng còn lâu

Nếu thơ tớ đổi ra đô la, vàng, bạc, kim cương

Thì trái đất nặng thêm nhiều trọng lực.

Chỉ có thơ mới dám làm cuộc so bì độc đáo ấy, cũng chỉ có nhà thơ mới có thể tạo ra cuộc đối thoại vô tiền khoáng hậu kiểu như vậy. Cách nói ngất ngưởng trong trường ca này khiến người ta liên tưởng tới kiểu lộng ngôn của các bậc tiền bối tài hoa xưa.

Đừng tưởng thi sĩ chỉ quen ngu ngơ, khi thơ biết “vịn” vào lịch sử thì thơ sẽ đồng hành cùng dân tộc:

Nước tớ và nước cậu

Hai lịch sử

Hai văn hóa

Hai sự kiêu hãnh

Mấy ai có được?

Chọn hình thức trò chuyện, đối thoại nên nội dung cuộc trò chuyện luôn “nhảy cóc” bất ngờ. Đang nói chuyện về cậu – tớ sang chuyện “nước tớ” và “nước cậu”, đang nói chuyện làm thơ và làm giàu sang chuyện Pi-cát-xô và hòa bình, rồi chuyện con quỷ chiến tranh, chuyện nữ thần tự do...; đang nói chuyện trên trời sang nói chuyện mặt đất; đang nói những chuyện xa xôi, nghiêm trọng sang nói chuyện của lưỡi, của răng, của miệng, chuyện muỗi, chuyện kiến, chuyện nàng còng gió... Những liên tưởng tạt ngang, cách nói vu vơ không đầu không cuối, những suy tư bất chợt... tạo cho cuộc đối thoại thông tin mở về nhiều vấn đề mà đa phần là những vấn đề “nóng” của nhân loại thời hiện tại. Tuy nhiên, dù đối thoại về nhiều vấn đề, song thi sĩ hầu như không quên mục đích: khẳng định văn minh tinh thần, khẳng định giá trị tự thân, khẳng định lòng nhân hậu, truyền thống văn hóa, khẳng định thi ca. Mượn Bill Gates để đối thoại, thực ra là độc thoại nội tâm, tác giả của trường ca Gửi Bill Gates & Trời xanh đã gây tò mò và hứng thú bởi hiệu ứng  thời kỹ trị.

2. Thông điệp của công dân toàn cầu

Thi sĩ cần cảm ơn Bill Gates vì “cậu ấy” đã giúp “tớ” cơ hội trở thành công dân toàn cầu. Chỉ cần “một cái click chuột” là có thể biết được mọi sự kiện ở khắp mọi xó xỉnh trên trái đất, cũng chỉ cần “một cái click chuột” là có thể chia sẻ, bày tỏ quan điểm về mọi vấn đề, và có thể  “gặp thêm nhiều bạn mới/ qua email”.

Nhân vật trữ tình của trường ca xưng “tớ”, một cái tôi rất riêng tư, song những gì mà cái tôi riêng tư ấy quan tâm lại không cá nhân chút nào mà mang tầm nhân loại, những vấn đề mang tính toàn cầu: “Thế giới sục sôi – vạc dầu – chiến tranh”, “Hòa bình và cái Đẹp”, “Tự do tuyệt đối là điều không thể”.

Những thông đạt chân lý mà công dân toàn cầu này thấm thía cũng là kinh nghiệm cho tất thảy, từ cá nhân đến cộng đồng, từ quốc gia đến vùng lãnh thổ, cả phạm vi vi mô lẫn vĩ mô:

- Láng giềng tốt như cuốn sách hay

- Bạn bè mới hôm qua hôm nay

                                       hóa người xa lạ

- Cái miệng

chiếc loa

...từ chiếc loa

có kẻ chết ngất

có người hân hoan như bắt được vàng.              

Nỗi đau, sự giận dữ trước thảm cảnh bà mẹ trái đất bị hủy hoại này chính là lương tri, trách nhiệm của công dân toàn cầu:

Những tổ hợp nhả khói độc lên trời

Từng đám mây a- xít lặc lè bay quanh trái đất

Trái đất ruỗng dần bởi dầu, than, khí đốt

- con người khui lên

... Trái đất như con người bị moi dần

                                       tim, gan, lá lách

Một ngày kia trái đất như người già

                                     đớn đau tật bệnh

Vũ trụ có còn nguyên một tinh tú lung linh?

Lời cảnh báo này không cho riêng ai:

Mỗi ngày ta càng đáng mặt là

                             NHỮNG CON NGƯỜI

Giữa những máy móc tinh vi

Giữa ồn ào phố xá

Cái giá phải trả

Bụi bặm trong hơi thở, miếng ăn

Những phờ phạc băn khoăn

Trên mặt người ta yêu dấu...

Lời thú nhận tha thiết này có sức lay động đến mỗi trái tim:

Mỗi ngày sống ta như người mắc nợ

Với trái đất này, bạn ơi!

Không chỉ có trách nhiệm với trái đất, công dân toàn cầu còn mang nặng tình cảm với thơ. Thơ còn hay mất? ai đang đọc thơ? giá trị của thơ? thơ và văn hóa, thơ và tiền bạc, thơ và cuộc sống v.v... Từ thông điệp cuộc sống đến thông điệp thơ ca, Nguyễn Anh Nông đã tìm được sự đồng điệu về bản chất giữa hai đối tượng tưởng rất xa nhau này: trái đất và thi ca. Sinh mệnh của hai đối tượng ấy đều gắn liền với trái tim, khối óc, lương tri, hạnh phúc, nỗi đau, tình yêu, khát vọng... Khi nào trái đất này còn thì thơ sẽ vẫn “hoài thai” và “lẳng lặng hiện hình”  và nhà thơ sẽ vẫn cất tiếng hát “ơi cuộc sống mến thương”:

Những nàng thơ đỏng đảnh, đa tình?

Bao giấc mộng thơm tho đẹp đẽ

Cứ hoài thai lẳng lặng hiện hình.

Thơ bì bõm lội ngang chiều tĩnh động

Tớ vẫn hát niềm tin yêu cuộc sống

Dẫu cô đơn thăm thẳm vơi đầy.

Thông điệp mà công dân toàn cầu trong trường ca Gửi Bill Gates & Trời xanh gửi tới độc giả thực sự là một thông điệp xanh. Thông điệp ấy gửi gắm những khát vọng về tình yêu, hòa bình, hạnh phúc. Thi sĩ muốn hóa thân vào “bông cúc xanh”, “làn mây phiêu bòng”, “đóa hồng”, thậm chí là “hạt - cát - biết - yêu đương” để phát đi thông điệp mang nặng nỗi ưu tư nhân bản.

NGUỒN:

http://baothanhhoa.vn/vn/van-hoa/n94036/%E2%80%9CGui-Bill-Gates-&-Troi-xanh%E2%80%9D---thong-diep-Xanh