PHÁT NGÔN VÀ HÀNH ĐỘNG ẤN TƯỢNG VỀ NÔNG TRƯỜNG SÔNG HẬU

Quân pháp bất vị… nhân thân

Bộ trưởng Công an Lê Hồng Anh đã có một phát biểu hay đề cao vai trò của nền tư pháp độc lập, công bằng, nghiêm minh, khi ông nói: “Thành tích có thể rất nhiều nhưng khi xét xử thì phải theo luật”. (VietNamNet, 23/11)

Đó là câu trả lời của ông khi được hỏi về vụ án Nông trường Sông Hậu, với bị cáo Trần Ngọc Sương (Ba Sương) từng được phong danh hiệu là Anh hùng lao động, còn Nông trường Sông Hậu mà bà từng làm GĐ đã có rất nhiều thành tích.

Trên phương diện luật pháp, điều vị Bộ trưởng nói là hoàn toàn chính xác. Pháp luật phải nghiêm minh, duy lý. Anh hùng trong quá khứ không có nghĩa là hiện tại và tương lai không bao giờ mắc sai phạm và không thể bị xét xử. Nói cách khác, không thể vì bà Ba Sương có nhân thân tốt, có cống hiến trong quá khứ, mà đương nhiên miễn tố đối với bà.

Đó là biểu hiện của một nguyên tắc bất biến: Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật.

Cùng lắm thì có thể quy những đóng góp, công lao của cựu GĐ Nông trường Sông Hậu thành một giá trị nào đó để tưởng thưởng cho bà, nhưng việc đó độc lập với quá trình xét xử, vì công là công mà tội là tội.

Thế nhưng, dư luận sẽ chẳng ồn ào lên đến thế nếu cách đây không lâu, ông Huỳnh Ngọc Sĩ, bị cáo trong vụ án PCI liên quan đến cáo buộc nhận hối lộ gần triệu USD tại dự án đại lộ Đông - Tây được giảm nhẹ hình phạt xuống còn 3 năm tù giam "nhân thân tốt, có quá trình cống hiến lâu dài, gia đình có công với cách mạng, quá trình làm việc đã đạt được nhiều thành tích tốt được biểu dương… Do đó, cần phải xem xét, giảm nhẹ hình phạt”.

Và dư luận cũng không cảm thấy bức xúc đến thế nếu những tình tiết báo chí hé lộ sau đó khiến người ta không thể không đặt dấu hỏi nghi ngờ về những uẩn khúc phía sau vụ án.

Thành ủy Cần Thơ: Có hay không chuyện chỉ đạo án?

Bí thư Thành ủy kiêm Chủ tịch HĐND TP Cần Thơ Nguyễn Tấn Quyên khẳng định với báo chí: “Vụ án Nông trường Sông Hậu cơ quan pháp luật người ta đang làm. Thành ủy chưa có ý kiến gì. Các đồng chí thông cảm. Tôi cũng chưa có ý kiến về vấn đề mà cơ quan pháp luật họ đang làm”. (VietNamNet, ngày 24/11).

Nhưng ông Nguyễn Tấn Quyên vừa trả lời phỏng vấn xong thì các báo đã lục lại tài liệu cũ và tìm thấy văn bản số 91 của văn phòng Thành ủy, trong đó nêu rõ: “Sau khi xin ý kiến đồng chí Bí thư Thành ủy, đồng chí Phạm Thanh Vận, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy kết luận như sau: … Thống nhất chuyển sang cơ quan cảnh sát điều tra những nội dung vi phạm nguyên tắc quản lý nhà nước đã rõ (...). Trước mắt khởi tố vụ án về tội cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng”. (Tiền Phong, 25/11)

Thành ủy Cần Thơ sẽ giải thích trước dư luận về văn bản này thế nào đây? Nói sao để không gây bức xúc trong dư luận, ít nhất là về sự mâu thuẫn giữa lời nói (của Bí thư) và văn bản một năm về trước?

Ngoài ra, khó mà phủ nhận rằng quyết định trên văn bản đó của Thành ủy Cần Thơ đã đi ngược lại mọi nguyên tắc cơ bản của pháp luật và thủ tục tố tụng. Đảng lãnh đạo, nghĩa là nắm cái tổng quát, chứ không chỉ đạo chi tiết tới từng vụ việc dân sự như vậy, nhất là khi đó vốn là nhiệm vụ của các cơ quan hành pháp và tư pháp.

Có thể tóm tắt ngắn gọn bản chất sự vụ này bằng một câu mà cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, trước khi mất, đã viết trong thư gửi Thành ủy Cần Thơ để bày tỏ sự quan ngại: “Tôi không rõ có những lý do gì bên trong để các đồng chí giải thích cho việc này: cơ quan Đảng chỉ đạo cơ quan điều tra khởi tố vụ án”.

Án tại hồ sơ, quyết định tại văn bản. Mặc dù trả lời báo chí là “không có ý kiến”, nhưng quyết định của Thành ủy Cần Thơ liên quan tới vụ án thì đã nằm trên văn bản. Sự tự mâu thuẫn đang đẩy Thành ủy vào thế lưỡng nan.

Bói ra ma, kiểm tra ra tội!

Trong khi dư luận đang đặt câu hỏi về bản án 8 năm tù, buộc bồi thường 4,3 tỷ đồng đối với bà Trần Ngọc Sương, thì Phó đoàn ĐBQH Cần Thơ Huỳnh Văn Tiếp như rót thêm ít dầu vào lửa khi ông nói: “Bây giờ có vấn đề đặt ra là có khả năng còn bỏ sót tội cho chị Ba Sương hay không, tại sao có nhiều tội mà khởi tố có một tội…”.

Và khi PV hỏi về việc 110 người cùng ký tên vào đơn xin ở tù thay bà Ba Sương, ĐB Tiếp nói: “Bây giờ phải kiểm tra xem cái đó như thế nào, động cơ nào người ta ký cái đó, phải làm rõ”. (VietNamNet, 24/11)

Trước những phản ứng của công luận, cho rằng bản án đưa ra “không thuận lòng người”, bất công đối với một phụ nữ độc thân có nhiều cống hiến như bà Sương, ĐB Huỳnh Văn Tiếp lại thiên về hướng soi tìm những gì có thể bất lợi cho bị cáo, đồng thời tỏ ý băn khoăn về “động cơ” của dân, trong khi chính ông cũng thừa nhận mình hầu như chưa có thông tin gì về vụ án.

Tạm đặt sang một bên chuyện phát ngôn của ĐB Huỳnh Văn Tiếp vào thời điểm này có thể lại làm bùng thêm bức xúc trong dư luận, cũng cần chú ý rằng ông đang đề xuất một khả năng rất dễ thành hiện thực: Nếu cơ quan điều tra lật lại hồ sơ để xem còn sót tội của “chị Ba Sương” hay không, thì rồi sẽ tìm ra tội.

Bởi vì, ở Việt Nam có một thực tế mà nhiều người đã biết, rằng nếu cứ chiếu vào giấy tờ, thủ tục, luật lệ các loại - lúc thì thay đổi xoành xoạch, “không biết đâu mà lần”, lúc lại quá trì trệ, không theo kịp thực tế cuộc sống - thì luôn luôn có thể tìm ra sai phạm của doanh nghiệp.

Trường hợp này sẽ càng dễ xảy ra hơn đối với những giám đốc như bà Ba Sương và người cha quá cố của bà - ông Trần Ngọc Hoằng. Họ là những người Nam Bộ phóng khoáng, những doanh nhân thực tế. Rất có thể vào những ngày đầu của Nông trường Sông Hậu, họ đã chỉ nghĩ làm sao để nông trường đứng vững và phát triển được thì làm, không nghĩ tới việc có thể sai phạm, một ngày nào đó…

Những lời ĐBQH Huỳnh Văn Tiếp nói, phải chăng thể hiện một cái nhìn có phần thiên lệch, theo hướng cho rằng bà Sương có tội, còn người dân thì có động cơ gì đó không vô tư nên tìm cách “chạy án”?

Trưởng ban Dân vận TW: Lỡ thì đã lỡ rồi…

Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Dân vận Trung ương Hà Thị Khiết tỏ ra thận trọng: “Tôi mong các cơ quan pháp luật ở Trung ương cần xem xét thận trọng và kỹ càng hơn, bây giờ sự việc lỡ thì đã lỡ rồi nên chúng ta càng phải thận trọng hơn”. (VietNamNet, 25/11)

“Lỡ” ở đây có nghĩa là đã “lỡ” xử án như vậy rồi, bây giờ cơ quan tư pháp và những người chỉ đạo bản án cần có cách xử lý sao để vừa làm yên lòng dư luận, mà lại vừa đảm bảo kết quả mới (nếu có) không quá mâu thuẫn với kết quả cũ, bằng không sẽ tiếp tục bào mòn lòng tin của người dân vào tính công minh sáng suốt của nền luật pháp nước nhà.

Đó là một lời nhắc nhở khôn ngoan của bà Hà Thị Khiết đối với “các cơ quan pháp luật ở Trung ương”. Tuy nhiên, nói thì không khó, cái khó là phải xử lý cụ thể như thế nào? (đã đành là phải hết sức thận trọng). Một bản án xác đáng, hợp lý (và bây giờ còn thêm yếu tố “hợp lòng dân” nữa) là có kết quả xử án ra sao?

Cái gì khiến một phụ nữ có công thành có tội?

Có lẽ một bản án xác đáng, hợp lý, và trong trường hợp này là hợp cả lòng dân, là phải chỉ ra được công và tội rõ ràng. Hay nói như nhà sử học, ĐBQH Đồng Nai Dương Trung Quốc: “Cái gì đã khiến một người có công thành có tội? Phải trả lời được câu hỏi này…

Nếu không giải tỏa dư luận trong vụ án này thì bản án không có hiệu ứng như chúng ta mong muốn. Tôi nghĩ vụ án này cần tiếp tục làm rõ ra. Bởi đây không chỉ là một bản án cụ thể mà còn là một hiện tượng xã hội”.

Đó phải là một bản án chỉ ra được đích xác hành vi và mức độ sai phạm của bà Trần Ngọc Sương, trên cái nền lịch sử của sự kiện, cũng như những khuất tất, những bất ổn, những thứ vô hình, hữu hình còn lẩn khuất đâu đó trong vụ án, “đã khiến một người có công thành có tội”.

Cuối cùng thì quả thật, vụ án Nông trường Sông Hậu đã và đang đặt ra cho chúng ta rất nhiều điều đáng phải suy nghĩ. Một vụ án mà:

- Đảng ủy địa phương chỉ đạo cơ quan điều tra khởi tố;

- Hơn 100 người dân ký đơn xin chịu phạt tù thay bị cáo;

- Dư luận ồn ào phản đối kết quả xử án;

- Cơ quan pháp luật TW phải vào cuộc…

cho thấy rằng đường đến một nhà nước pháp quyền còn lắm chông gai...