Dẫu biết gia đình đại thi hào đã dời mộ cụ về cố hương từ năm 1824 nhưng giới nghiên cứu vẫn có niềm mong là làm sao tìm được dấu tích ngôi mộ cũ của đại thi hào ở Huế.
“Tôi xin ngàn lần, vạn lần cám ơn bà. Vì suốt đời bà vất vả, sống thiếu thốn tình cảm, luôn xa chồng, một thân một mình lận đận nuôi con... Chính vì sự chịu đựng, hy sinh của bà, tôi đã đi trọn một chặng đường và không trở thành một gã đàn ông bạc nhược, hèn hạ”!
Quốc văn tùng ký là sưu tập thơ, văn, từ, phú,… bằng chữ Nôm, văn bản chép tay; mở đầu ghi: “Trong tập này xuyết thập của những bậc danh nhân sau này”, và tên “Hải Châu Tử biên tập”. Ngoài phần kê biên tên tác giả, cùng học vị, chức danh, là lời dẫn; rồi chia ra thượng, hạ hai quyển: thi, phú, văn, bát cổ, câu đối, hát nói, văn sách, tạp văn. Sách không ghi thời gian biên tập, không biết xuất hiện trên văn đàn từ khi nào. Cho đến giờ vẫn không có ai nghi ngờ về tác giả Quốc văn tùng ký và những tác phẩm trong đó.
Qua tác phảm và gặp con người cụ thể - Nguyễn Khôi có cảm tưởng: như thấy ở Thái một Vladimir Maiakovsky Việt Nam: hiên ngang, luôn đứng trên tầm thời đại, dám tự khẳng định mình bằng những bài thơ, dòng thơ trữ tình (ở Maia là “phản trữ tình”) đều vì tình yêu lớn lao, ước vọng sâu sắc nhất của anh.
Lật lại sổ tay, tìm vài tư liệu viết cho TTC Xuân 2015, tôi chợt nhớ lại những ngày tháng đã từng “thọ giáo” Sơn Nam. Qua đó, đã có không ít lần nghe ông kể chuyện hài hước, vui nhộn.
Từng đoạt giải Văn học Nghệ thuật quốc gia (miền Nam) trước năm 1975, đi “học tập” sau ngày 30.4, Đoàn Thạch Biền trở thành cái tên mà hầu hết các nhà văn trẻ TP.HCM trưởng thành sau 1975 đều phải nhắc đến…
Tôi luôn băn khoăn tự hỏi: điều gì đã tạo nên những vần thơ có giá trị lớn lao mà bao năm, bao lớp người vẫn say đắm tìm đến, để UNESCO tôn vinh Người là Danh nhân Văn hóa thế giới? Vì học vấn ư? Đó là điều rất quan trọng nhưng trước đó và sau này nhiều người học rộng chẳng kém và có khi hơn Nguyễn nhưng có ai làm được những câu thơ đọng lại trong hồn người đến thế! Vì thiên phú ư? Cũng không phải! Cái trời cho chỉ chiếm một phần nhỏ trong sự nghiệp của những vĩ nhân. Đi vào những nét nổi trội nhất của thơ Tố Như, gắn vào thời đại và những bước đi gập ghềnh cheo leo của cuộc đời Nguyễn, tôi cố tìm lời giải cho nỗi băn khoăn của mình.
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
