Tôi viết bài này bằng bút bi, khi đưa in báo Văn Nghệ do “khuôn khổ báo có hạn”, bị cắt bớt một vài đoạn. Lần tái bản cuốn Một cõi Trịnh Công Sơn, tôi đưa thêm bài này vào trọn vẹn. Nhưng hiện nay tôi chưa có bản vi tính bài viết này, tìm trên Google, thấy nó nằm trong blog của bạn trẻ mang tên Garcon. Khi nhà thơ Huy Cận còn sống, ông ấy thích bài viết Có một nhà thơ tên là Trịnh Công Sơn, thế là mấy lần gặp tôi ông cũng nói một câu đầy cảm động: Cảm ơn Trọng Tạo đã cho Huy Cận biết Trịnh Công Sơn là một nhà thơ tài hoa. Tôi đùa ông: Em đã nghe anh “cảm ơn” mấy lần rồi mà! Ông cười: Khi mình đã thích thì cảm ơn bao lần cũng không thừa đâu.
Tập thơ Chân dung nhà văngồm 100 chân dung 100 nhà văn, nhà thơ được viết bằng thơ (đa phần là thơ tứ tuyệt) của Xuân Sách viết từ năm 1962 đến 1992 mới được in thành sách, tính đến nay đã gần 20 năm tuổi. Song, ngay từ khi ra đời từng chân dung thì Chân dung nhà văn đã được “truyền miệng” rộng rãi không chỉ trong giới văn nghệ mà cả trong đông đảo công chúng văn nghệ. Sự tiếp nhận của người đọc, nhất là trong giới văn nghệ, đặc biệt là những người có tên trong danh sách 100 chân dung thật đa dạng với đủ các cung bậc phản ứng khác nhau. Có một chi tiết thật bất ngờ là có một số người phản đối Chân dung nhà văn chỉ vì không có chân dung của mình, cứ như là phải được Xuân Sách viết chân dung thì mới là nhà văn có giá!
Thế là đã gần sáu trăm năm, một vụ án oan, vô cùng thảm khốc, giết cả ba họ đại công thần khai quốc Nguyễn Trãi đã chìm vào quá vãng, như một vết bầm tím đau thương của lịch sử dân tộc. Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ, cùng bảy chục người trẻ già gái trai vô tội, phải rơi đầu trong một sớm. Dẫu rằng vua Lê Thánh Tông sau đó đã minh oan cho Nguyễn Trãi, nhưng những kẻ thủ mưu tàn độc thì vẫn lẩn khuất đâu đó sau tấm rèm vàng son quyền lực, không có ai dám chỉ mặt vạch tên. Một câu chuyện lịch sử bi thương đã gần sáu trăm năm, vẫn chưa hề cũ. Nó vẫn còn “mưng mủ”, còn nhức nhối trong lòng các thế hệ hậu sinh! Trần Mạnh Hảo là một trong những nhà thơ đã thể hiện thành công cảm xúc của mình, bằng một bài thơ khá dài.
Trong thời kỳ trung đại, văn chương khoa cử và văn chương sáng tác tự do có mối liên hệ hết sức mật thiết. Văn thể với tư cách vừa là hình thức thể hiện lẫn đặc điểm tinh thần chủ thể sáng tạo được thể hiện ra cũng vì thế vừa là chuyện của văn chương khoa cử, vừa là cái phản ánh tinh thần sĩ phu và hiện trạng của sáng tác văn học nói chung. Giai đoạn cuối thế kỷ XVII, thế kỷ XVIII, nhà nho nhận thấy có rất nhiều điều bất ổn trong giáo dục, khoa cử, trong văn thể. Một cuộc vận động cải cách văn thể đã diễn ra khá sôi nổi. Có một vài vấn đề nghiên cứu được đặt ra là: Thực chất của cuộc vận động cải cách văn thể này là gì, đối tượng mà các nhà nho mong muốn cải cách là gì? Nó thể hiện những vấn đề gì ở đời sống tinh thần, mối quan tâm của tầng lớp sĩ – các tác gia của văn học? Cuộc vận động cải cách đã có tác động như thế nào đến đời sống văn học thế kỷ cuối thế kỷ XVII, thế kỷ XVIII nói chung và những tác động xã hội, văn hóa của cuộc vận động này đối với đương thời như thế nào? Bài viết bằng hướng tiếp cận văn hóa và tư tưởng, hy vọng làm rõ một số vấn đề văn học sử giai đoạn này.
Nhà thơ Ko Un sinh năm 1933, ông bắt đầu sự nghiệp của mình từ những năm đầu 1950. Ko Un là tác giả của 135 cuốn sách thuộc nhiều thể loại: tiểu thuyết, tiểu luận, dịch thuật, kịch và thơ ca. Trong đó, thơ ca được biết đến nhiều nhất. Cho đến nay, ông là một nhà thơ quan trọng của nền văn học Hàn Quốc và nhiều lần được đề cử giải Nobel. Nhà thơ Hữu Thỉnh khẳng định: “Ko Un là niềm tự hào của văn học Châu Á”.
Cuốn Chân dung và đối thoại của Trần Đăng Khoa vừa ra mắt đã ngay lập tức trở thành một “hiện tượng văn học” vốn đang rất buồn tẻ của đời sống văn học vào cuối những năm 1900. Đó là dấu hiệu mở đầu cho sự “trở dạ” của văn học khi chuẩn bị bước sang những năm 2000? Hay chỉ đơn thuần là vì “Thần đồng thơ ca” bỗng nhiên nhảy vào khu vực Phê bình văn học vốn luôn được xem là vừa thiếu vừa yếu nên người ta tò mò muốn xem Thần đồng “Nói Trạng” ra sao? Có lẽ là cả hai vì cái đám đông gọi là “công chúng văn học” kia không dễ gì bị lôi cuốn. Từ đó đến nay đã sắp qua 12 con giáp. Vào cuối năm 2007, đầu năm 2008, nghe nói Chân dung và đối thoại sẽ được in lại trọn bộ hai tập (nhân kỷ niệm 10 năm tuổi?), song không hiểu sao vẫn chưa thấy? Lẽ ra tôi phải chờ Bản in trọn bộ mới viết bài này, nhưng chờ đến bao giờ thì chưa biết chắc. Vì thế. Cách chờ tốt nhất là cứ viết rồi sẽ điều chỉnh, bổ sung sau…
Trong buổi nói chuyện với độc giả ngày 13/10 tại L’Espace (Hà Nội), nhà văn gốc Việt viết bằng tiếng Pháp Linda Lê cho rằng, đóng góp của các nhà văn không quốc tịch đối với mảnh đất mà họ chọn để sống là ở chỗ họ đã nhằm tới tính phổ cập bằng cách tẩy rửa điều tiên nghiệm, bằng cách chống lại những định kiến về mỗi dân tộc, về người da trắng, da đen, người châu Á, về những người nhập cư đã đồng hóa hay biệt lập.
Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn nhớ lại: “Năm 1973, tôi được mời đến dự đám cưới Vũ-Quỳnh ở nhà hàng Kinh Đô phố hàng Buồm. Mối tình này đã thành gần như huyền thoại trong giới văn chương Hà Nội những năm 1970-1990 của thế kỷ trước, và để lại cho hậu thế những bài thơ tình, những vở kịch giá trị .Và Quỳnh đã sinh cho Vũ một bé trai kháu khỉnh và tài năng, là cháu Quỳnh Thơ. Mới mười tuổi, cháu đã có tranh vẽ và thơ đăng báo. Gương mặt sáng và vẻ lanh lợi thông minh, cháu thực sư là tinh hoa những nét đẹp trong ngoại hình và tính cách của bố Vũ, mẹ Quỳnh. Nhưng tất cả đã không đươc lâu bền… Những ngày Quỳnh bị bệnh tim vào nằm ở bệnh viện Hữu Nghị, có hôm, vì cùng cơ quan, nhà thơ Bằng Việt và tôi rủ nhau vào thăm. Quỳnh xanh gầy, vẻ mệt mỏi nhưng vẫn làm được thơ, bài “Thời gian trắng”. Chúng tôi nghe Quỳnh đọc nho nhỏ, mà mắt đứa nào cũng rưng rưng. Vậy mà Quỳnh không mất vì bệnh tật, mà vì một tai nạn giao thông rất bất ngờ…”
Không hề chối bỏ dòng chảy bi thương, ai vãn của ca dao, Quan họ, chiếng chèo đồng quê Bắc bộ mà hồn hậu đứng trong nó như một thứ gia phả tinh thần, Hoàng Cầm đồng thời đã khơi trong thơ một mạch hùng tráng, cao cả, của nỗi khát khao trời rộng bể khơi mà cho đến hết thời kỳ Tiền chiến, thơ Việt chưa bao giờ có được sự biểu đạt trọn vẹn. Cái tráng tâm, cao cả trong thơ Hoàng Cầm không giống như “mối sầu vũ trụ” bàng bạc mà người ta dễ dàng gán cho một số nhà Thơ Mới. Ông dám đem lòng mình trang trải nợ vô biên, đem cái nghịch biến trớ trêu của vũ trụ cao xanh hoá giải những đau thương, uất khí của sinh linh hữu hạn. Không hùng tráng, uy nghi, cao cả, không khát khao vô tận, thì cũng đâu còn là phút thăng hoa của một giống nòi nhỏ bé phải chịu cảnh giam cầm.
Từ khi chào đời, Đoạn trường tân thanh – khúc Nam âm tuyệt xướng này đã trở thành cuốn sách của mọi nhà, của ức triệu lòng người; và tác giả của kiệt tác số một của văn học dân tộc này cũng được tôn vinh là thiên tài thi ca lớn nhất Việt Nam cho đến hôm nay. Thiên tài lớn, trước nhất và quan trọng nhất phải lớn về tư tưởng. Dĩ nhiên, đây là tư tưởng nghệ thuật, nó được biểu hiện trong thế giới nghệ thuật và bằng một nghệ thuật tài tình bậc thầy.
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
Tập thơ Chân dung nhà văn.jpg)
Thế là đã gần sáu trăm năm, một vụ án oan, vô cùng thảm khốc, giết cả ba họ đại công thần khai quốc Nguyễn Trãi đã chìm vào quá vãng, như một vết bầm tím đau thương của lịch sử dân tộc. Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ, cùng bảy chục người trẻ già gái trai vô tội, phải rơi đầu trong một sớm. Dẫu rằng vua Lê Thánh Tông sau đó đã minh oan cho Nguyễn Trãi, nhưng những kẻ thủ mưu tàn độc thì vẫn lẩn khuất đâu đó sau tấm rèm vàng son quyền lực, không có ai dám chỉ mặt vạch tên. Một câu chuyện lịch sử bi thương đã gần sáu trăm năm, vẫn chưa hề cũ. Nó vẫn còn “mưng mủ”, còn nhức nhối trong lòng các thế hệ hậu sinh! Trần Mạnh Hảo là một trong những nhà thơ đã thể hiện thành công cảm xúc của mình, bằng một bài thơ khá dài. 
Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn nhớ lại: “Năm 1973, tôi được mời đến dự đám cưới Vũ-Quỳnh ở nhà hàng Kinh Đô phố hàng Buồm. Mối tình này đã thành gần như huyền thoại trong giới văn chương Hà Nội những năm 1970-1990 của thế kỷ trước, và để lại cho hậu thế những bài thơ tình, những vở kịch giá trị .Và Quỳnh đã sinh cho Vũ một bé trai kháu khỉnh và tài năng, là cháu Quỳnh Thơ. Mới mười tuổi, cháu đã có tranh vẽ và thơ đăng báo. Gương mặt sáng và vẻ lanh lợi thông minh, cháu thực sư là tinh hoa những nét đẹp trong ngoại hình và tính cách của bố Vũ, mẹ Quỳnh. Nhưng tất cả đã không đươc lâu bền… Những ngày Quỳnh bị bệnh tim vào nằm ở bệnh viện Hữu Nghị, có hôm, vì cùng cơ quan, nhà thơ Bằng Việt và tôi rủ nhau vào thăm. Quỳnh xanh gầy, vẻ mệt mỏi nhưng vẫn làm được thơ, bài “Thời gian trắng”. Chúng tôi nghe Quỳnh đọc nho nhỏ, mà mắt đứa nào cũng rưng rưng. Vậy mà Quỳnh không mất vì bệnh tật, mà vì một tai nạn giao thông rất bất ngờ…”
