Tôi đã hết duyên nợ với văn học Việt Nam từ hơn ba thập kỷ nay, sau khi đã học Ban Việt Hán tại Trường Đại học Sư phạm Sài Gòn. Sau đó, quay sang học hỏi những ngành khác, dạy học và nghiên cứu về lý thuyết kinh tế tài chánh; tôi không còn chú tâm theo dõi văn học nữa, ngoài việc đọc từng tác phẩm lẻ, hoàn toàn vì tò mò chứ không vì nhu cầu nghiên cứu. Tôi viết bài này chỉ xin đóng góp những nhận xét nông cạn về một phần công trình của Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, của một độc giả không chuyên tâm nghiên cứu. Hy vọng có thể chứng tỏ rằng cuốn sách mới này không phải chỉ có giá trị và ích lợi cho các nhà nghiên cứu chuyên sâu mà còn rất lý thú cho các độc giả bình dân như tôi có thể đọc, để hiểu thêm về cái đẹp sâu thẳm của tiếng nói dân tộc, của đất nước và tổ tiên chúng ta.
Tôi đặt chân đến Medellin vào đêm khuya ngày 4/7/2013, trong nụ cười trìu mến của ban tổ chức Liên hoan, những người đón tôi ở sân bay và ôm hôn tôi như những người anh em. Khó có thể tin được rằng tôi đang thật sự ở Medellin, thành phố lớn thứ hai của đất nước Colombia, thành phố của các loài hoa, chiếc nôi của những tác phẩm điêu khắc khổng lồ của hoạ sĩ Bolero, và ngôi nhà của liên hoan thơ lớn và uy tín nhất thế giới: Liên hoan thơ Quốc tế Medellin.
"Cách tân thơ" nếu không có nội dung tư tưởng mới lạ, có tính tiên phong của thời đại (chứ không phải đi tắt đón đầu), được xã hội tự giác chấp nhận (chứ không phải là cưỡng bức áp đặt), mà chỉ nặng về phô bày chữ nghĩa theo những cách diễn đạt khác lạ với truyền thống thì cũng mới chỉ là CÁCH ĐIỆU mà thôi .
Tôi đã viết, tôi đón đợi đại hội các nhà văn Xô-viết hệt như một cô gái đón đợi buổi vũ hội đầu tiên trong cuộc đời. Nhiều trong số những niềm hy vọng ngây thơ của tôi, có thể đã không được thực hiện, nhưng đại hội vẫn còn đọng lại trong ký ức của tôi như một ngày hội lớn, kỳ lạ.
Mới đó mà đã năm năm rồi. Năm năm trong chớp mắt ngậm ngùi, trong tiếc nhớ khôn nguôi về một nhà văn suốt đời dành ngòi bút mình viết về một vùng đất, những con người mà với ông quá đỗi thân thương và vô cùng gần gũi...
Cái phong sương của Thái Nam Anh cũng lạ, nó ẩn trong cái cười mỉm và đôi mắt luôn hấp háy, lấp lánh sáng. Chưa bao giờ tôi nghĩ anh già và thường gọi thẳng tên một cách tự nhiên. Nhiều khi cũng tự nhiên kiểu ấy sai phái anh bất cứ việc gì, kể cả việc riêng. Thật chẳng ra làm sao, cơ mà họ Thái cũng cứ tự nhiên thực hiện không thắc mắc.
Tôi biết Nguyễn Hưng Hải sau cuộc thi thơ của Tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 1983 - 1984, khi chúng tôi cùng được giải thưởng ở cuộc thi đó. Nguyễn Hưng Hải được tặng giải ba với bài Trở lại Trường Sơn, đồng hạng với Lưu Quang Vũ, Nguyễn Đình Chiến, Nguyễn Quang Thiều, Trần Quang Đạo. Đây là bài thơ hồi nhớ con đường ra trận, như là một dấu hiệu của con mắt luôn muốn “nhìn lại”, soi lại những gì đã đi qua mà sẽ nói về thơ ông sau đây.
Nguyễn Quang Thiều: “Tháng bảy năm nay mưa nhiều. Một chiều ngồi uống cà phê nhìn phố xá ngập nước trong mưa lại nhớ đến nhà văn Hòa Vang. Nhớ bởi truyện ngắn “Sự tích ngày đẹp trời” của ông. Nhớ và quả thực lúc đó chỉ muốn ông hiện ra, ngồi xuống cà phê cho đến lúc tưởng mình chìm mãi vào cơn mưa… Về nhà lục lại bài viết về ông cách đây trên dưới mười năm khi Hòa Vang vẫn còn sống và gửi cho Văn nghệ.”
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
