Giờ thì anh đã thành người thiên cổ. Anh không thể còn có dịp về lại với Nha Trang, cái thành phố mà anh yêu đến đau đớn. Nhưng tâm hồn anh đã mãi gắn bó với Nha Trang. Phần đời đẹp đẽ nhất của anh đã thuộc về Nha Trang.
Tiếng ếch kêu ngoài đồng ngoài bãi, có thể là chẳng phải riêng cụ Tú nghe thấy. Dân quê nhiều người cũng nghe thấy, nhưng nghe đã thành quen tai, hoặc như nó cũng bình thường thôi, như những thanh âm khác, chẳng gợi nỗi niềm chi đáng phải quan tâm nhiều. Nhưng với Tú Xương thì khác. Nghe tiếng ếch văng vẳng bên tai mà thi nhân xao xuyến trong lòng, như thấy đồng vọng đâu đây tiếng gọi đò thao thiết. Không còn sông, bởi “sông kia rày đã nên dồng”. Hình ảnh một con sông quê với tiếng gọi đò văng vẳng trong đêm đã trôi vào quên lãng, đã chìm vào quá khứ, vậy mà bỗng nhiên trỗi dậy trong tâm tưởng, đánh thức trái tim, khua lên xao xác những hồi cố ngọt ngào. Thế nên mới phải “giật mình”…
Phụ nữ Kinh Bắc trước đây mặc váy là một cơ hội vừa để khoe với bạn bầu về tài nghệ khâu vá, ăn mặc, khoe với mọi người vẻ đẹp hình thể của cặp giò thon thẳng, bộ ngực nở nang của người con gái ở tuổi xuân thì, vừa để biểu lộ tình yêu và khát vọng tình dục của mình trước người khác giới: “Váy Đình Bảng buông chùng cửa võng”. Đằng sau câu thơ là sự ẩn giấu một phản xạ vô thức khát vọng của con người tự nhiên, mà không một người nào không có. Nhưng có dám nói thật lòng mình hay không thì chẳng phải ai cũng có thể. Nhưng điều thú vị ở đây không chỉ là mối tình giữa Chị và Em, mà hơn thế mối tình ấy lại đến từ trò chơi đố - tìm thuở ấu thơ cách đây gần hơn nửa thế kỷ, khi mà những luật tục cấm kỵ, kiêng khem của lễ giáo phong kiến ở các vùng nông thôn nước ta còn rất nặng nề.
Ở Việt Nam hiện nay - sauĐại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam - đang có một cuộc cải tổ. Mọi người bên đó gọi là "Đổi mới", thiết nghĩ, vì những đặc thù, những nét riêng của một đất nước với các điều kiện lịch sử, kinh tế, văn hóa của mình. Nhưng cũng có những nét quen thuộc một cách lạ lùng với những gì đang diễn ra ở nước ta. Một trong những nét đó - nếu nói về lĩnh vực đời sống văn hóa - là sự trở về hàng loạt nhà văn, nhà thơ, nhà soạn kịch trong nhiều năm vì lẽ này lẽ nọ đã không được in. Đã xuất hiện tuyển tập của nhà văn nổi tiếng Vũ Trọng Phụng (1912 - 1939), lại vang lên những câu thơ bộc bạch tâm tư mạnh mẽ lạ lùng của thi sĩ Hàn Mặc Tử (1912 - 1940)...Nhưng có lẽ hiện tượng nổi bật nhất là "sự trở về của Nguyễn Bính".
Từ khi cầm bút,Chế Lan Viên (1920-1989) đã có định nghĩa về thi sĩ, về việc làm thơ (tựa Điêu tàn). Quan niệm sai lầm – coi làm thơ là làm việc phi thường, nhà thơ là người siêu phàm, đã bị chính Chế Lan Viên phủ nhận. Từ sau Cách mạng, nhiều lần nghĩ lại, viết lại, qua văn và thơ, Chế Lan Viên đã xây dựng cho mình một bộ Điển pháp thơ có ý định bao quát toàn bộ những vấn đề về thơ (thơ, nhà thơ, nghề thơ) và có thể mở rộng ra về nghệ thuật. Nhưng lý luận về thơ của Chế Lan Viên có độ tin cậy cao vì đó là những thể nghiệm thực tiễn bản thân – qua thành tựu xuất sắc của chính nhà thơ.
Nói đến Vũ Đình Long, tôi muốn nhấn mạnh hai đóng góp lớn của ông cho tiến trình hiện đại hóa. Đó là: Tác gia kịch nói đầu tiên trong lịch sử sân khấu Việt Nam; và là người góp công lớn tổ chức nên thị trường văn chương, trong tư cách ông chủ báo, chủ xuất bản.
Cách nay 7 năm, vẫn trong một khoái cảm đặc biệt của sự trị vì thể loại truyện ngắn, Nguyễn Huy Thiệp đã tự tin bàn về thời của tiểu thuyết như một thước đo sự thức thời cùng tầm cỡ của nhà văn đương đại, thế nhưng chỉ một thời gian sau, chính những tiểu thuyết thương mại của ông (Tiểu long nữ, Gạ tình lấy điểm,) đã đem lại sự “phiền lòng” nhất cho các nhà phê bình văn học và độc giả nói chung. Sự phiền phức đeo bám đến mức, cứ nói đến tiểu thuyết Việt Nam đương đại, người ta không tránh khỏi cảm giác buồn phiền về hiện tượng tiểu thuyết ba xu đang chực khuynh loát thị phần văn học.
Trong những tập tiểu luận, phê bình của Xuân Diệu, bên cạnh những bài phê bình về thơ, còn có những bài nghiên cứu về ca dao rất xuất sắc. Xuân Diệu đã viết "Sống với ca dao, dân ca Miền Nam Trung bộ". Đó là tấm lòng của nhà thơ hướng về Miền Nam thân yêu, nơi đó có Tuy Phước, Bình Định - quê mẹ của ông.
Nhưng chắc chắn một đặc điểm nổi bật từ khu vực thơ trong quãng thời gian đó là sự thành tạo một tâm lý tiền lệ khác: đã là thơ bây giờ thì phải “hiện đại”, phải “có đổi mới”, hoặc có thể mang những yếu tố gì “hậu hiện đại”.Hầu như đồng thời và nhiều khi thâm nhập lẫn nhau trong những biểu hiện đương đại đó là việc lấy cảm hứng từ các biểu tượng văn hoá tâm linh và dân tộc tính - từ Phật giáo, đặc biệt mang phong vị “ theo Thiền”, một vài giọng điệu phiếm thần với “ chúa” hay “đấng” không xác định, cho đến các biểu tượng văn hoá tín ngưỡng dân gian.
Mỗi bài thơ là một trải nghiệm. 56 bài thơ trong “Cõi lặng” là 56 nỗi niềm. Những nỗi niềm ấy gom lại kết nên một hồn thơ ưu tư, trăn trở. Sự trăn trở ấy cuồn cuộn khi đón nhận hạnh phúc ngay chính cuộc đời trụi trần này. Nó đã làm nên linh hồn, sức nặng của tập thơ: “Tôi đi mãi vào sớm xuân/ Làm một người trắng nợ/ Thong dong mà mới mẻ/ Cầm tay và giã từ...”
Sinh ngày 24.3.1916 (tức ngày 21.2. năm Bính Thìn)
Tại quê ngoại ở xã Phước Lộc, nay là xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh.
Ông lớn lên và sống chủ yếu tại quê nội ở thị trấn Thu Xà, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Đó là một thị trấn cổ, có nhiều Hoa kiều đến sinh cơ lập nghiệp. Nhờ giao thông thuận tiện, có sông lớn, gần cửa biển, nên Thu Xà đã từng có thời kỳ rất sầm uất, buôn bán thịnh vượng, nhưng đã dần sa sút từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai nổ ra.
